शौण्डिक
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शौण्डिकः, पुं, (शुण्डापण्यभस्य । शुण्डा + “तदस्य पण्यम् ।” ४ । ४ । ५१ । इति ठक् ।) जातिविशेषः । शुडौ इति भाषा । तत्पर्य्यायः । मण्डहारकः २ इत्यमरः ॥ शुण्डारः ३ शौण्डी ४ शुण्डकः ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ ध्वजः ६ पानः ७ पणः ८ । इति जटाधरः ॥ कल्पपालः ९ सुराजीवी १० । वापिवामः ११ पानबणिक् १२ ध्वजी १३ । आसुतीबलः १४ । इति हेमचन्द्रः ॥ तस्योत्- पतिर्यथा, -- ततो गान्धिककन्यायां कैवर्त्तादेव शौण्डिकः । कैवर्त्तस्य च कन्यायां शौण्डिकादेव शौचिकः ॥” इति पराशरपद्धतिः ॥ (अस्य गृहे भोजननिषेधो यथा, मनुः । ४ । २१६ । “श्ववतां शौण्डिकानाञ्च चेलनिर्नेजकस्य च । रञ्जकस्य नृशंसस्य यस्य चोपपतिर्गृहे ॥” एषां गेहे नाद्यात् इत्यर्थः ॥ * ॥ शुण्डिका- दागते, त्रि, । अत्र “शुण्डिकादिभ्योऽण् ।” ४ । ३ । ७६ । इत्यण् ॥)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शौण्डिक पुं।
शौण्डिकः
समानार्थक:शौण्डिक,मण्डहारक
2।10।10।2।3
क्षुरी मुण्डी दिवाकीर्तिनापितान्तावसायिनः। निर्णेजकः स्याद्रजकः शौण्डिको मण्डहारकः॥
वृत्ति : सुरा
पदार्थ-विभागः : वृत्तिः, द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शौण्डिक¦ पु॰ शुण्डा सुरा पण्यमस्य ठक्।
१ मद्यविक्रेतरि
२ जातिभेदे पुंस्त्री अमरः स्त्रियां ङीष्।
“ततो गा-न्धिककन्यायां कैवर्त्तादेव शौण्डिकः” पराशरपद्धतिः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शौण्डिक¦ m. (-कः) A distiller and vender of spirituous liquors. f. (-की) A female keeper of a tavern or dram-shop. E. शुण्डा spirits, ठञ् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शौण्डिकः [śauṇḍikḥ] शौण्डिन् [śauṇḍin], शौण्डिन् m. [शुण्डा सुरा पण्यमस्य ठक् इनि वा] A distiller and seller of spirtuous liquors, a vintner.-की, -नी A female vintner; पयो$पि शौण्डिकीहस्ते वारुणीत्यभि- धीयते H.3.11. -Comp. -आगारः a liquor-shop.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
शौण्डिक m. a distiller and vendor of spirituous liquors (considered as a mixed caste ; accord. to some " the son of a कैवर्तand a गान्धिकwoman " ; accord. to others " the son of a निष्ठ्यand a शूद्रwoman ") Ya1jn5. R. VarBr2S.
शौण्डिक m. pl. N. of a people MBh. ( C. शौण्डीक)
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Śauṇḍika : m. (pl.): Name of a people.
A. Epic event: Their chiefs (kṣatriyāḥ) brought tribute in hundreds for the Rājasūya of Yudhiṣṭhira; at the instance of the king, they were stopped at the gate by the gatekeepers and were asked to give more tribute; when each one of them further gave elephants (their description 2. 48. 1920), they were allowed to enter (āhārṣuḥ kṣatriyā vittaṁ śataśo'jātaśatrave/…tatra sma dvārapālais te procyante rājaśāsanāt/ kṛtakārāḥ subalayas tato dvāram avāpsyatha//) 2. 48. 15-16, 18-20 (Nī., Bom. Ed. 2. 52. 19: reads kṛtakālāḥ and explains the word as kṛtaprastāvāḥ and remarks kṛtadvārā iti pāṭhe dvāram pratīhāreṇa sakhyam/).
B. Their low social status: Originally Kṣatriyas, Śauṇḍikas were degraded to the status of a vṛṣala due to their disregard of Brāhmaṇas (tās tāḥ kṣatriyajātayaḥ/vṛṣalatvam anuprāptā brāhmaṇānām adarśanāt//) 13. 33. 15. 17-19.
_______________________________
*3rd word in left half of page p892_mci (+offset) in original book.
Mahabharata Cultural Index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
Śauṇḍika : m. (pl.): Name of a people.
A. Epic event: Their chiefs (kṣatriyāḥ) brought tribute in hundreds for the Rājasūya of Yudhiṣṭhira; at the instance of the king, they were stopped at the gate by the gatekeepers and were asked to give more tribute; when each one of them further gave elephants (their description 2. 48. 1920), they were allowed to enter (āhārṣuḥ kṣatriyā vittaṁ śataśo'jātaśatrave/…tatra sma dvārapālais te procyante rājaśāsanāt/ kṛtakārāḥ subalayas tato dvāram avāpsyatha//) 2. 48. 15-16, 18-20 (Nī., Bom. Ed. 2. 52. 19: reads kṛtakālāḥ and explains the word as kṛtaprastāvāḥ and remarks kṛtadvārā iti pāṭhe dvāram pratīhāreṇa sakhyam/).
B. Their low social status: Originally Kṣatriyas, Śauṇḍikas were degraded to the status of a vṛṣala due to their disregard of Brāhmaṇas (tās tāḥ kṣatriyajātayaḥ/vṛṣalatvam anuprāptā brāhmaṇānām adarśanāt//) 13. 33. 15. 17-19.
_______________________________
*3rd word in left half of page p892_mci (+offset) in original book.