संवत्सरः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

संवत्सरः, पुं, (स वसन्ति ऋतवौ यत्र । सं + वस निवासे + “संपूर्व्वात् चित् ।” उणा० ३ । ७२ । इति तसरन् ।) वत्सरः । इत्यमरः ॥ “संवसन्ति ऋतवो अत्र संवत्सरः । वस औ निवासे नाम्रीति सरः सस्य तः । संवदति भावान् इति वदो रूपंवा ।” इति भरतः ॥ पञ्चविध- वत्सरान्तर्गतप्रथमवत्सरः । यथा -- “शकाब्दात् पञ्चभिः शेषात् समाद्यादिषु वत्- सराः । संपरीदानुपूर्व्वाश्च तथोदापूर्वका मताः ॥” संबत्सरादिफलं विष्णुधर्म्मोत्तरे । “संवत्सरे तथा दानं तिलस्य च महाफलम् । परिपूर्वे तथा दानं यवानाञ्च द्विजोत्तमाः ॥ इदापूर्व्वेऽन्नवस्त्राणां धान्यानाञ्चानुपूर्व्वके । उदासंवत्सरे दानं रजतस्य महाफलम् ॥ ज्योतिर्व्विदस्त्विज्यमध्यात् प्रभवादेश्च सम्भवम् । ऊचुस्तद्वत् समाद्यादिवर्षाणामपि सम्भवम् ॥” इति मलमासतत्त्वम् ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

संवत्सरः [saṃvatsarḥ], [संवसन्ति ऋतवो$त्र संवस्-सरन् Tv.]

A year; न ह पुरा ततः संवत्सर आस Bṛi. Up.1.2.4.

A year of Vikramāditya's era.

N. of Śiva.

The first year in the cycle of five years. -Comp. -करः an epithet of Śiva. -निरोधः Imprisonment for a year; वैश्यः सर्वस्वदण्डः स्यात् संवत्सरनिरोधतः Ms. 8.375. -भ्रमि a. revolving in a year, completing one revolution in a year (said of the sun). -मुखी the tenth day in the light half of the month ज्यैष्ठ. -रयः a year's course.