संस्थानम्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
संस्थानम्, क्ली, (सं + स्था + ल्युट् ।) सन्निवेशः । (यथा, मनुः । ८ । ३७१ । “भर्त्तारं लङ्घयेत् या तु स्त्रीज्ञातिगुणदर्पिता । तां श्वभिः खादयेद्राजा संस्थाने बहुसंस्थिते ॥”) चतुष्पथः । इत्यमरः ॥ आकृतिः । मृत्युः । इति मेदिनी ॥ चिह्नम् । इत्यजयपालः ॥ सम्यक् स्थितिश्च ॥ (व्यवस्था । यथा, भागवते । ३ । ९ । २७ । “लोकसंस्थानविज्ञान आत्मानं परिखिद्यतः । तामाहागाधया वाचा कश्मलं शमयन्निव ॥”)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
संस्थानम् [saṃsthānam], 1 A collection, heap, quantity.
The aggregation of primary atoms.
Configuration, position; आकृतिरवयवसंस्थानविशेषः.
Form, figure, appearance, shape; स्त्रीसंस्थानं चाप्सरस्तीर्थमारादुत्क्षिप्यैनां ज्योतिरेकं जगाम Ś.5.3; Ms.9.261; काचित् पुरुषवत् कृत्वा गतिं संस्था- नमेव च Bu. Ch.4.42; Dk.2.3.
Construction, formation; यस्यावयवसंस्थानैः कल्पितो लोकविस्तरः Bhāg.1.3.3.
Vicinity.
Common place of abode.
Situation, position.
Any place or station.
A place where four roads meet; संस्थानेषु च सर्वेषु पुरेषु नगरेषु च Mb.12.69. 7.
A mark, sign, characteristic sign.
Death.
The business of upkeeping the Government; व्यवहारसंस्थानम् Kau. A.2.7.
A part, division; षट्पदं नवसंस्थानं निवेशं चक्रिरे द्विजाः Mb.14.64.1. (v. l.).
Beauty, splendour.
The system of disease.-a. Immovable (स्थावर); विज्ञातश्चासि लोकेषु त्रिषु संस्थानचारिषु Mb.3.217.13. (com. संस्थानचारिषु स्थावरजङ्गमेषु).