सत्प्रतिपक्ष
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सत्प्रतिपक्षः, पुं, (सन् प्रतिपक्षः ।) तुल्यव्यक्तिः । प्रतियोगी । न्यायमते । साध्याभावव्वाप्यवत् पक्षः । यथा । ह्रदो वह्निमान् धूमादित्यादौ वह्न्यभाववाप्यवद्ध्रदादिः । इति सत्प्रतिपक्ष- ग्रन्थः । तल्लक्षणं यथा । साध्यविरोध्यु पस्थापन- समर्थसमानबलोपस्थित्या प्रतिरुद्धकार्य्यलिङ्गत्वं तत्त्वं बलञ्च व्याप्तिपक्षधर्म्मतो विरोधिबोधका- न्यगमकतौपयिकरूपसम्पत्तिमत्तया ज्ञाय- मानेन प्रतिरुद्धकार्य्यत्वं वा तत्त्वम् । इति गङ्गे शोपाध्यायकृतचिन्तामणिः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सत्प्रतिपक्ष¦ पु॰ कर्म॰। तुल्यविरोधिनि
१ प्रतियोगिनि
२ न्या-योक्ते हेतुदोषे हेत्वाभासभेदे। स च बाधोपस्थितिसमर्थपरामर्शकालीनसाध्यसिद्धिसमर्थपरामर्शविषयः। यस्यसाध्याभावसाधकं हेत्वन्तरं विद्यते सः। यथा शब्दो-नित्यः श्रावणत्वाच्छब्दत्ववत्। शब्दोऽनित्यः कार्य्यत्वात्[Page5207-a+ 38] पटवत्। अन्ये तु अगृहोताप्रामाण्यकसाध्यवत्त्वेनोप-स्थितिविश्रय इति वदन्ति। साध्याभावध्याप्यवत्पक्षः। साध्यवदन्यत्वव्याप्यवत्पक्षः। पक्षनिष्ठः साध्याभावयाप्यःपक्षनिष्ठः साध्यवद्भेदव्याप्यो वा। साध्यवदवृत्तिव्या-प्यवत्पक्षः। पक्षनिष्ठः साध्यवदवृत्तिव्याप्यः। पक्षवृत्त्यभावप्रातयोनित्वष्याप्यवत्साध्यम्। साध्यनिष्ठः पक्षवृ-त्त्यभावप्रतियोगित्वव्याप्यो वा।
“विरुद्धयोः परामर्शोहेत्वोः सत्प्रतिपक्षिता” भाषा॰। तुल्यबलयोरेव सत्प्र-तिपक्षत्वं नातुल्यबलयोः तेनैकतरत्र तर्कादिवलसत्त्वेतस्यैवान्यतरवाधकतेति बाध्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सत्प्रतिपक्ष¦ m. (-क्षः) Contrariety of doctrine or argument, knowledge of the opposite arguments proving the existence or non-existence of a thing; viz:--sound is eternal because it is audible; on the other hand sound is non-eternal because it is a product, (in logic.) E. सत् being, प्रतिपक्ष opposition.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सत्प्रतिपक्ष/ सत्--प्रतिपक्ष mfn. liable to a valid opposite argument or objection
सत्प्रतिपक्ष/ सत्--प्रतिपक्ष m. (with or scil. हेतु)an argument liable to a valid -objobjection(729612 -ताf. ) Tarkas. Sarvad. Kusum.
सत्प्रतिपक्ष/ सत्--प्रतिपक्ष m. contrariety of -arggood , existence of opposite premisses proving the existence or non--exexistence of a thing W.
सत्प्रतिपक्ष/ सत्--प्रतिपक्ष m. N. of wk.