सत्यव्रत
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सत्यव्रतः, पुं, (सत्यमेव व्रतं यस्य ।) त्रेतायुगे सूर्य्यवंशीयपञ्चविंशराजः । यथा, -- “त्रिधन्वनः सुतो जातस्त्रय्यारुण इति स्मृतः । तस्य सत्यव्रतो नाम तस्मात् सत्यरतः स्मृतः ॥” इति मात्स्ये १२ अध्यायः ॥ स च त्रिशङ्कु राजः । यथा, -- “त्रिधन्वनस्त्रय्यारुणन्त्रय्यारुणात् सत्यव्रतः । योऽसौ त्रिशङ्कुसंज्ञामवाप चाण्डालतामुपगतश्च द्वादशवार्षिक्यामनावृष्ट्यां विश्वामित्रस्य कल- त्रापत्यपोषणार्थे चाण्डालपरिग्रहपरिहरणार्थञ्च जाह्नवोतीरे न्यग्रोधे मृगमांसमनुदिनं वबन्ध । परितुष्तेन च विश्वामित्रेण सशरीरः स्वर्गं आरोपितः । त्रिशङ्कोर्हरिश्चन्द्रः ।” इतिविष्णु- पुराणे ४ अंशे २ अध्यायः ॥ (धृतराष्ट्रस्य पुत्त्रविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ६३ । ११७ । “जयः सत्यव्रतश्चैव पुरुमित्रश्च भारत ॥” महादेवः । इति महाभारतम् । १३ । १७ । १५० ॥ सत्यरूपव्रते, क्ली । यथा, रामायणे । २ । २६ । ३७ । “सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञः समनुवर्त्तिनी । भरतस्य रता धर्म्मे सत्यव्रतपरायणा ॥” सत्यव्रतविशिष्टे, त्रि । यथा, हरिवंशे । ३१ । ५८ । “एतेऽहि वंशजाः सर्व्वे राजानः कीर्त्तिता मया । सत्यव्रता महात्मानः प्रजावन्तो महारथाः ॥”)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सत्यव्रत¦ पु॰ सत्यं व्रतमस्य।
१ त्रिशङ्कुनामके राजभेदे म-त्स्यपु॰
१२ अ॰।
२ सत्यतत्परे त्रि॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सत्यव्रत¦ mfn. (-तः-ता-तं) Practising or adhering to the truth, veracious, honest, sincere. m. (-तः) A king, the 25th of the solar dynasty in the second age. E. सत्य the truth, व्रत religious observance.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत n. a vow of truthfulness Hariv. Ka1v.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत mf( आ)n. devoted to a vow of -ttruth , strictly truthful S3a1n3khS3r. MBh. Hariv. etc.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. N. of an ancient king Pan5cat.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. of a राजर्षिBhP.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. of मनुवैवस्वतMW.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. of a son of धृत-राष्ट्रMBh.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. of a son of देव-दत्तCat.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. of a son of त्रय्यारुणHariv. Pur.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. of the author of a धर्म-शास्त्रCat. : of other men Katha1s.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. pl. N. of the क्षत्रियs in शाक-द्वीपBhP.
सत्यव्रत/ सत्य--व्रत m. of a class of supernatural beings attending on सत्य-सेनib.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a राजऋषि of द्रविडदेश, born as the son of Vivasvat, the future Vaivasvata Manu; once when he was performing his ablutions a fish fell into his hands. He reared it in a jar and as it grew big it was left in a pond. It grew bigger and was taken to a number of lakes and rivers and finally to the sea. Addressed by the king the fish revealed his true form and warned him against the forth- coming deluge. During the floods Satyavrata, as directed by Matsya Hari, got with the sages, into the ark, creepers and plants and seeds and tied the ship to the horn of the fish. His praise of Hari; heard the मत्स्य पुराण सम्हिता from Hari and after the deluge became Vaivasvata Manu, (s.v.); फलकम्:F1: भा. VIII. ch. २४ (whole): IX. 1. 2-3.फलकम्:/F a महात्मा. फलकम्:F2: Br. III. ११. ९२.फलकम्:/F
(II)--a son of Tribandhana, celebrated as त्रिशन्कु (s.v.). भा. IX. 7. 5. [page३-517+ २९]
(III)--a son of त्रय्यारुणि (त्रय्यामुण- म्। प्।) who took to wife Vidarbha's queen; for this un- righteousness he was banished by his father to live with श्वापकस्; when his father went to the forest there was no shower for १२ years when Satyavrata performed austeri- ties and helped the sons and wives of विश्वामित्र in their livelihood; वसिष्ठ was in charge of the kingdom and did not invite him; enraged at this he killed his cow and fed विश्वामित्र's family; विश्वामित्र noticed three departures from dharma and called him त्रिशङ्कु; विश्वामित्र was pleased with his aid and took him to heaven with his earthly body to the wonder of even वसिष्ठ; his wife was Satya- व्रता and son हरिश्चन्द्र. Br. III. ६३, ७७-113: M. १२. ३७: वा. ८८. ७८-117. Vi. IV. 3. २१-4.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
SATYAVRATA I : Another name of Triśaṅku. (See under Triśaṅku).
_______________________________
*4th word in right half of page 709 (+offset) in original book.
SATYAVRATA II : The Brahmin boy Satyatapas. (See under Satyatapas).
_______________________________
*5th word in right half of page 709 (+offset) in original book.
SATYAVRATA III : A son of Dhṛtarāṣṭra. It is seen that he was known by other names also such as Satyasena, Satyasandha, Sandha etc. (See under Satya- sandha).
_______________________________
*6th word in right half of page 709 (+offset) in original book.
SATYAVRATA IV : Brother of Suśarmā, the King of Trigarta. It is mentioned in Mahābhārata, Droṇa Parva, Chapter 17, that this cursed warrior took in vain a vow in the battle of Bhārata that he would kill Arjuna.
_______________________________
*7th word in right half of page 709 (+offset) in original book.