सात्म्य

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

सात्म्यम्, त्रि, सुखजनकम् । आत्मनो हितं कर्म्म आत्म्यं आत्म्येन सह वर्त्तमानं सात्म्यम् । इति भैषज्यरत्नावली ॥ (यथा, सुश्रुते । १ । ४५ । “सर्व्वप्राणभृतां तस्मात् सात्म्यं क्षीरमिहो- च्यते ॥” “सात्म्यं नाम तद्यत् सातत्येनोपसेव्यमानमुप- शेते । तत्र ये धृतक्षीरतैलमांसरससात्म्याः सर्व्व- रससात्म्याश्च ते बलवन्तः क्लेशसहाः चिर- जीविनश्च भवन्ति । रूक्षनित्याः पुनरेक- रससात्म्याश्च ये ते प्रायेणाल्पबलाश्चाक्लेशा- सहाः अल्पायुषोऽल्पसाधनाश्च ।” इति चरके विमानस्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥ “यो रसः कल्पते यस्य सुखायैव निषेवितः । व्यायामजातमन्यद्वा तत्सात्म्यमिति निर्द्दिशेत् ॥” इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ३६ अध्याये ॥ क्ली, देवत्वम् । यथा, भागवते । ६ । १८ । २० “इन्द्रेण प्रापिताः सात्म्यं किं तत् साधु कृतं हि तैः ॥” सारूप्यम् । यथा, तत्रैव । ७ । १० । ४० । “नृपाश्चैद्यादयः सात्म्यं हरेस्तच्चिन्तया ययुः ॥”)

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

सात्म्य [sātmya], a. Wholesome, agreeable to nature.

त्म्यः Suitablenes.

Habit, habitation, diet. -त्म्यम् = सरूपता q. v.; नृपाश्चैद्यादयः सात्म्यं हरेस्तच्चिन्तया ययुः Bhāg. 7.1.4.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

सात्म्य/ सा mfn. agreeable to nature or natural constitution , wholesome Sus3r. Car.

सात्म्य/ सा m. suitableness , wholesomeness ib.

सात्म्य/ सा m. habit , habituation , diet(741428 तस्ind. " from habit " ; ifc. = " used to ") ib.

सात्म्य/ सा m. community of essence or nature with( instr. or gen. ) BhP.