सान्त्व
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सान्त्व, क सामयोगे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरा० पर०-सक०-सेट् ।) क, सान्त्वयति शीतार्त्तं दयालुः । इति दुर्गादासः ॥
सान्त्व, त् क सान्त्वने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदन्तचुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) दन्त्यादि- स्तमध्यः वकारोपधः । सान्त्वनं प्रियकरणम् । सान्त्वयति सान्त्वापयति । इति दुर्गादासः ॥
सान्त्वम्, क्ली, (सान्त्व सान्त्वने + घञ् ।) अत्यर्थ- मधुरम् । तत्तु कर्णमनःप्रीतिजनकं वाक्यम् । (यथा, महाभारते । ५ । १४० । २ । “कानि सान्त्वानि गोविन्दः सूतपुत्त्रे प्रयुक्त- वान् ॥”) साम । तच्च प्रियवादार्थप्रदानसम्बन्धादिभिः क्रोधोपशमनम् । इत्यमरभरतौ ॥ (यथा, माघे । २ । ५४ । “चतुर्थोपायसाध्ये तु रिपौ सान्त्वमपक्रिया । स्वेद्यमामज्वरं प्राज्ञः कोऽम्भसा परिषिञ्चति ॥” दाक्षिण्यम् । इति मेदिनी ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सान्त्व नपुं।
सामः
समानार्थक:सामन्,सान्त्व
2।8।21।1।5
साहसं तु दमो दण्डः साम सान्त्वमथो समौ। भेदोपजापावुपधा धर्माद्यैर्यत्परीक्षणम्.।
पदार्थ-विभागः : , क्रिया
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सान्त्व¦ आनुकूल्यकरणे अद॰ चु॰ उभ॰ सक॰ सेट्। सान्त्व-यति ते अससान्त्वत् त सान्त्वापयतीत्यन्ये अनेकच्कत्वात्न षोपदेशः। [Page5281-a+ 38]
सान्त्व¦ न॰ सान्त्व--अच्।
१ अत्यर्थमधुरे
२ आनुकूल्ये मेदि॰।
३ श्रोत्रमनःप्रीतिदवाक्ये प्रियवाक्यादिना क्रोधोपशमन-रूपे सामनि च अमरः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सान्त्व¦ mn. (-न्त्वः-न्त्वं)
1. Conciliation, reconciling, appeasing.
2. Pleasing and conciliatory language.
3. Cleverness, dexterity.
4. Mildness.
5. Friendly salutation. E. सान्त्व् to console or appease, अच् aff.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सान्त्व n. (sg. and pl. )consolation , conciliation , mild or gentle language or words MBh. Ka1v. etc.
सान्त्व mfn. mild , gentle R.
सान्त्व mfn. sweet (as sound) L.