सामुद्र
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सामुद्रम्, क्ली, (समुद्रे भवम् । अण् ।) समुद्र- लवणम् । इति हेमचन्द्रः ॥ करकच् इति भाषा । तत्पर्य्यायः । “सामुद्रं यत्तु लवणं त्रिकुटं कडकञ्च तत् ॥” इति रत्नमाला ॥ अस्य गुणाः । “सामुद्रं लवणं पाके नात्युष्णमविदाहि च । भेदनं मधुरं स्निग्धं शूलघ्नं नातिपित्तलम् ॥” इति राजवल्लभः ॥ अन्यत् समुद्रलवणशब्दे द्रष्टव्यम् ॥ * ॥ समुद्रफेनम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (समुद्रेण ऋषिणा प्रोक्तमिति । अण् ।) देहचिह्नम् । इति मेदिनी ॥ (तल्लक्षणान्वितग्रन्थविशेषः । इति केचित् ॥) समुद्रजाते, त्रि । इति च मेदिनी ॥ (पुं, समुद्रगामी बणिक् । यथा, याज्ञवल्क्ये । २ । ३८ । “कान्तारगास्तु दशकं सामुद्रा विंशकं शतम् । दद्युर्व्वा स्वकृतां वृद्धिं सर्व्वे सर्व्वासु जातिषु ॥” मशकविशेषः । यथा, सुश्रुते । ५ । ८ । “मशकाः सामुद्रः परिमण्डलो हस्तिमशकः कृष्णः पार्व्वतीय इति पञ्च तैर्दष्टस्य तीव्रकण्डू- र्दंशः शोफश्च । पार्व्वतीयस्तु कीटैः प्राणहरै- स्तुल्यलक्षणः ॥” * ॥ देशविशेषः । यथा, मार्क- ण्डेये । ५८ । १३ । “प्राग्ज्योतिषाः सलौहित्याः सामुद्राः पुरुषा- दंकाः । * * * * वर्द्धमानाः कोशलाश्च मुखे कूर्म्मस्य संस्थिताः ॥”)
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सामुद्र नपुं।
लवणम्
समानार्थक:सामुद्र,लवण,अक्षीव,वशिर
2।9।41।2।1
निशाख्या काञ्चनी पीता हरिद्रा वरवर्णिनी। सामुद्रं यत्तु लवणमक्षीवं वशिरं च तत्.।
: सिन्धुजलवणम्, शाम्भरलवणम्, कृतकलवणम्, मधुरलवणम्, कृष्णवर्णलवणम्
पदार्थ-विभागः : पक्वम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सामुद्र¦ न॰ समुद्रे भवः अण्। (करकच)
१ लवणे हेमच॰।
२ समुद्रभवे त्रि॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सामुद्र¦ mfn. (-द्रः-द्री-द्रं) Marine, sea-born, &c. n. (-द्रं)
1. A spot or mark on the body.
2. Sea-salt.
3. Cuttle-fish-bone. m. (-द्रः) A mariner, a voyager. E. समुद्र the sea, and अण् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सामुद्र [sāmudra], a. (-द्री f.) [समुद्रे भवः अण्] Sea-born, marine, as in सामुद्रं लवणम्. -द्रः A mariner, voyager; a sea-faring merchant; कोट्यापरान्ताः सामुद्रा रत्नान्युपहरन्तु ते Rām.2.82.8.
द्रम् Sea-salt.
The cuttle-fish bone.
A mark or spot on the body. -Comp. -निष्कुटाः inhabitants of the sea-coast. -बन्धुः the moon.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सामुद्र mfn. (fr. सम्-उद्र)relating to the sei , oceanic , marine Kaus3. Sus3r. MBh. etc. Va1gbh.
सामुद्र mfn. declared or related by समुद्रMW.
सामुद्र m. a mariner , voyager , sailor Ya1jn5.
सामुद्र m. the son of a करणand a वैश्या(who lives from the produce of the sea) L.
सामुद्र m. a kind of gnat Sus3r.
सामुद्र m. patr. of चित्र-सेनMBh.
सामुद्र m. ( pl. )N. of a people R.
सामुद्र n. sea-salt Car.
सामुद्र n. a cuttle-fish bone L.
सामुद्र n. du. (with अग्नेः)N. of two सामन्s A1rshBr.
सामुद्र mn. (?)N. of a peculiar kind of rainwater (which falls in the month आश्वयुजor आश्विन) Sus3r.
सामुद्र n. (fr. स-मुद्र)an impression or mark on the body L.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--see samudra. Br. II. १९. १२८, १३१-5.