सारङ्ग
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सारङ्गः, पुं, (सरतीति । सृ गतौ + “सृवृञो- र्वृद्धिश्च ।” उणा० १ । १२१ । इति अङ्गच् । वृद्धिश्च ।) चातकपक्षी । इत्यमरः । २ । ५ । १७ ॥ (यथा, रामायणे । २ । ६३ । १६ । “उष्णमन्तर्द्दधे सद्यः स्निग्धा ददृशिरे घनाः । ततो जहृषिरे सर्व्वे भेकसारङ्गवर्हिणः ॥”) हरिणः । (यथा, भट्टिः । ३ । २६ । “गोमायुसारङ्गगणाश्च सम्यक् नायासिषुर्भीममरासिषुश्च ॥”) मातङ्गजः । इति मेदिनी ॥ पक्षिभेदः । भृङ्गः । इति विश्वः ॥ यथा, -- “नानुद्वेष्टि कलिं सम्राट् सारङ्ग इव सारभुक् कुशलान्याशु सिध्यन्ति नेतराणि कृतानि यत् ॥” इति श्रीभागवते । १ । १८ । ७ ॥ “ननु अधर्म्महेतुं कलिं सर्व्वथा किं न हत्वान् तत्राह नानुद्वेष्टीति । सारङ्गो भ्रमर इव सार- ग्राही । सारमाह यत् यस्मिन् कुशलानि पुण्यानि आशु संकल्पमात्रेण फलन्ति इतराणि पापानि आशु न सिध्यन्ति यतस्तानि कृतान्येव सिध्यन्ति न तु संकल्पितमात्राणीति ।” इति श्रीधरस्वामी ॥ * ॥ छत्रम् । राजहंसः । चित्र- मृगः । (यथा, महाभारते । ७ । २२ । २१ । “आक्रीडन्तो वहन्ति स्म सारङ्गशवला हयाः ॥”) वाद्यभेदः । अंशुकम् । इति शब्दरत्नावली ॥ नानावर्णः । मयूरः । कामदेवः । धनुः । केशः । स्वर्णम् । आभरणम् । पद्यम् । शङ्खः । चन्दनम् । कर्पूरम् । पुष्पम् । कोकिलः । मेघः । पृथिवी । रात्रिः । दीप्तिः । सिंहः । इत्यनेकार्थकोषः ॥ * ॥ सारङ्गहरिणमांसगुणाः । “सारङ्गं जाङ्गलं स्निग्धं मधुरं लघु वृष्यदम् ।” इति राजनिर्घण्टः ॥
सारङ्गः, त्रि, (सृ + अङ्गच् ।) शवलः । इत्य- मरः । ३ । ३ । २३ ॥ “शारङ्गश्चातके ख्यातः शवले हरिणेऽपि च । इति तालव्यादावजयः । अतएव सारङ्गो दन्त्यादिस्तालव्यादिश्च ।” इति भरतः ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सारङ्ग पुं।
चातकपक्षी
समानार्थक:शारङ्ग,स्तोकक,चातक,सारङ्ग,दिवौकस्
3।3।23।2।1
भोगः सुखे स्त्र्यादिभृतावहेश्च फणकाययोः। चातके हरिणे पुंसि सारङ्गः शबले त्रिषु॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्येतरः, जन्तुः, पक्षी
सारङ्ग पुं।
हरिणः
समानार्थक:मृग,कुरङ्ग,वातायु,हरिण,अजिनयोनि,सारङ्ग,कमल
3।3।23।2।1
भोगः सुखे स्त्र्यादिभृतावहेश्च फणकाययोः। चातके हरिणे पुंसि सारङ्गः शबले त्रिषु॥
अवयव : एण्याः_अजिनादिः,एणस्याजिनादिः
पत्नी : मृगी
: समीरमृगः, अजिनजातीयमृगः, मृगभेदः, दक्षिणव्रणकुरङ्गः
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्येतरः, जन्तुः, स्तनपायी
सारङ्ग वि।
शबलम्
समानार्थक:सारङ्ग
3।3।23।2।1
भोगः सुखे स्त्र्यादिभृतावहेश्च फणकाययोः। चातके हरिणे पुंसि सारङ्गः शबले त्रिषु॥
पदार्थ-विभागः : , गुणः, रूपम्
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सारङ्ग¦ पुंस्त्री॰ सृ--अङ्गच्।
१ चातकस्वगे अमरः।
२ हरिणं
३ गजे मेदि॰।
४ भृङ्गे
५ {??}नभेदे विश्वः।
६ छत्रे
७ राजहंसे[Page5285-a+ 38]
८ चित्रमृगे
९ वाद्यभेदे
१० वस्त्रे शब्दर॰
११ नानावर्णे
१२ मयूरे
१३ कामदेबे
१४ चापे
१५ केशे
१६ स्वर्ण
१७ आभरणे
१८ पद्मे
१९ शङ्खे
२० चन्दने
२१ कर्पूरे
२२ पुष्पे
२३ को-किले
२४ मेघे
२५ सिंहे
२६ रात्रौ
२७ भूमौ
२८ दीप्तौ चनानार्थकोषः। शारमङ्गमस्य शक॰। शारङ्गोऽपि चित्र-मृगादौ। चित्रवर्ण त्रि॰ अमरः। सवत्र जातौ स्त्रियां ङीष्
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सारङ्ग¦ mfn. (-ङ्गः-ङ्गी-ङ्गं) Variegated, of a variegated colour. m. (-ङ्गः)
1. Variegated colour.
2. A lion.
3. An elephant.
4. The spotted deer.
5. The Cha4taka, (Cuculus melanoleucos.)
6. The Kokila or Indian cuckoo.
7. A large kind of crane, (Ardea Sarunga, CAREY.)
8. A peacock.
9. A cloud.
10. A tree.
11. A parasol.
12. A garment, cloth, clothes.
13. Hair.
14. A lotus.
15. A flower.
16. A conch- shell.
17. A jewel.
18. Gold.
19. A bow.
20. KA4MADE4VA.
21. Sandal.
22. Camphor.
23. The earth.
24. Night.
25. Light.
26. A large bee.
27. A kind of musical instrument.
28. An ornament.
29. S4iva. f. (-ङ्गी)
1. A sort of fiddle.
2. A kind of spotted deer. E. सृ to go, अङ्गच् Una4di aff., or सार strength, &c., गम् to go, खच् aff.; also शारङ्ग।
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सारङ्ग [sāraṅga], a. (-ङ्गी f.) [सारम् अङ्गमस्य शकं] Spotted, variegated.
ङ्गः The variegated colour.
The spotted deer; एष राजेव दुष्यन्तः सारङ्गेणातिरंहसा Ś.1.5.
A deer in general; सारङ्गास्ते जललवमुचः सूचयिष्यन्ति मार्गम् Me.21. where it is preferable to take this sense rather than that of 'elephant' or 'bee').
A lion.
An elephant.
A large black bee; Mb.12.178.7.
The cuckoo.
A large crane.
The flamingo.
A peacock.
An umbrella.
A cloud.
A garment.
Hair.
A conch-shell.
N. of Śiva.
The god of love.
A lotus.
Camphor.
A bow.
Sandal.
A kind of musical instrument.
An ornament.
Gold.
The earth.
The Chātaka bird.
A flower.
Night.
Light.
A devotee; सारङ्गाणां पदाम्बुजम् Bhāg. 1.11.26 (com. सारं श्रीकृष्णं गायन्ति ते भक्ताः).
A particular Rāga. -Comp. -जः a deer.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सारङ्ग mf( ई)n. or सारङ्ग(sometimes written शार्; either fr. स-रङ्ग, " having colour etc. " , or for शरा-ङ्गor सार्, " having a dappled body ") , of a variegated colour , dappled , spotted(See. कृष्ण-स्, लोहित-स्) AV. Br. MBh.
सारङ्ग mf( ई)n. derived from the antelope called सारङ्गL.
सारङ्ग m. ( ifc. f( आ). )a kind of spotted antelope Ka1v. Katha1s. etc.
सारङ्ग m. N. of various birds ( esp. a kind of विष्किरor प्रतुद[qq. vv.] ; a peacock ; the Indian cuckoo ; the राज-हंस; the चातकetc. ) Ka1v. Sus3r. Car. etc.
सारङ्ग m. a bee BhP.
सारङ्ग m. a kind of metre Col.
सारङ्ग m. (in music) a partic. रागSam2gi1t.
सारङ्ग m. (only L. , " an elephant ; lion ; cloud ; tree ; umbrella ; parasol ; garment ; clothes ; hair ; lotus ; flower ; conch-shell ; sort of musical instrument ; ornament ; jewel ; gold ; a bow ; sandal ; camphor ; the earth ; light ; night ")
सारङ्ग m. N. of शिवMBh.
सारङ्ग m. of काम-देवL.
सारङ्ग m. of the father of भट्टराघवCat.
सारङ्ग m. (with कवि)of a poet ib.