सावर्ण
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सावर्णः, पुं, (सवर्ण एव । स्वार्थे अण् । सवर्णायाः छायाया अपत्यमिति अण् वा ।) अष्टममनुः । यथा, -- “छायासंज्ञासुतो योऽसौ द्वितीयः कथितो मनुः पूर्व्वजस्य सवर्णोऽसौ सावर्णस्तेन कथ्यते ॥” इति देवीभागवतम् ॥ (तथाच हरिवंशे । ९ । १९ । “पूर्व्वजस्य मनोस्तात सदृशोऽयमिति प्रभुः । मनुरेवाभवन्नाम्ना सावणं इति चोच्यते ॥”) यथाच मात्स्ते । ९ । ३१ -- ३३ । “सावर्णस्य प्रवक्ष्यामि मनोर्भावि तथान्तरम् । अश्वत्थामा शरद्वांश्च कौशिको गालवस्तथा ॥ सतानन्दः कश्यपश्च रासश्च ऋषयः स्मृताः । धृतिर्व्वरीयान् यवसः सुवर्णो वृष्टिरेव च ॥ चरिष्णुरीड्यः सुमतिः वसुः सुभ्रुश्च वीर्य्यवान् । भविष्या दशसावर्णा मनोः पुत्त्राः प्रकीर्त्तिताः ॥”
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सावर्ण¦ पु॰ सवर्णायां सूर्य्यपत्न्यां संज्ञायां भवः अण्। सव-र्णागर्भजे सूर्य्यजे अष्टमे मनौ इञ्। सावर्णिरप्यत्र
“सा-वर्णिः सूर्यतनथो यो मनुः कथ्यतेऽष्टमः”
“सूर्य्याज्जन्मसमासाद्य सावर्णिर्भविता मनुः” देवीमा॰।
“छायासंज्ञासुतो योऽसौ द्वितीयः कथितो मनुः। पूर्बजस्य सवर्णोऽसौसावर्णस्तेन कय्यते” देवीभाग॰ तन्नामनिरुक्त्यन्तरमुक्तम्[Page5287-b+ 38]
“विवस्वतश्च द्वे भार्य्ये विश्वकर्मसुते उभे। संज्ञा छायाच राजेन्द्र! ये प्रागहिते तव। तृतीयां बडवामेके तासांसंज्ञासुतास्त्रयः। यमोयमी श्राद्धदेवश्छायायाश्च सुतान्शृणु। सावर्णिस्तपती कन्या भार्य्या संवरणस्य या। शनैश्चरस्तृतीयोऽभूत् अश्विनौ बडवात्मजौ। अष्टमेऽन्तरआयाते सावर्णिर्भविता मनुः” भाग॰
८ ।
१३ अ॰। कल्प-भेदादविरोधः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सावर्ण¦ m. (-र्णः) The eighth Manu. f. (-र्णी) Relating to one of the same colour, tribe or caste. E. सवर्ण the wife of sun, his mother, अण् aff.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सावर्ण [sāvarṇa], a. (-र्णा f.) Relating or belonging to one of the same colour, tribe or caste. -र्णः A metronymic of the eighth Manu; see सावर्णि.
Comp. लक्ष्यम् a mark of the sameness of colour or cast.
skin.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सावर्ण mfn. (fr. स-वर्ण)relating or belonging to one of the same colour or tribe or caste MW.
सावर्ण m. N. of a ऋषिVS. MBh.
सावर्ण m. of the eighth मनु(See. सावर्णि) Hariv. Ma1rkP.
सावर्ण m. of the संहिताtraced back to सावर्णि(See. under सावर्णक).
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
SĀVARṆA I : A hermit. This hermit shone in the council of Yudhiṣṭhira. (Mahābhārata, Sabhā Parva, Chapter 4, Verse 15.)
_______________________________
*7th word in right half of page 711 (+offset) in original book.
SĀVARṆA II : (SĀVARṆI). A Manu. (For further details see under Manvantara).
_______________________________
*1st word in left half of page 712 (+offset) in original book.