सुषुम्ना
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सुषुम्ना, स्त्री, (सुषु इत्यव्यक्तशब्दं म्नायतीति । म्ना + कः ।) मेरुदण्डवाह्ये इडापिङ्गलानाडी- मध्यस्थनाडीविशेषः । यथा, -- “मेरोर्व्वाह्यप्रदेशे शशिमिहिरशिरे सव्यदक्षे निषण्णे मध्ये नाडी सुषुस्ना त्रितयगुणमयी चन्द्र- सूर्य्याग्निरूपा ।” इति षट्चक्रभेदः ॥ * ॥ तस्या अशुभलक्षण यथा, -- “क्षणं वामे क्षणं दक्षे यदा बहति मारुतः । सुषुम्ना सा च विज्ञेया सर्व्वकार्य्यहराशुभा ॥ तस्यां नाड्यां स्थितो वह्निर्ज्वलन्तकालरूपिणः विषमं तं विजानीयात् सर्व्वकार्य्यविनाशनम् ॥ यदानुक्रममुल्लङ्घ्य तस्यां नाड्यां द्वयं वहेत् । तदा तस्य विजानीयादशुभं समुपस्थितम् ॥” इति ब्रह्मयामलम् ॥ “मेरुवाह्ये इडा नाडी पिङ्गलया समन्विता । सुषुम्ना भानुमार्गेण ब्रह्मद्वारावधिस्थिता ॥” इति योगस्वरोदयः ॥
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सुषुम्ना/ सु--षुम्ना f. a partic. artery (prob. " the carotid ") or vein of the body (lying between those called इडाand पिङ्गला, and supposed to be one of the passages for the breath or spirit ; See. ब्रह्म-रन्ध्र) Up. BhP. Ra1jat.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--one of the seven important rays of the sun by which the waning moon is fed. Br. II. २३. ३८, ६१, ७४; २४. ६६; २८. २८; वा. ५२. ३७ and ५७; ५३. ४६; ५६. २७; Vi. II. ११. २२.
(II)--a sacred pool in the हिमालयस्, fit for श्राद्ध. Br. III. १३. १२३-4; वा. ७७. ११५.
(III)--a शक्ति of मारुत. Br. IV. ३३. ७०.
(IV)--in the navel of गया. वा. १०८. ६६. [page३-675+ २७]