सोमतीर्थम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

सोमतीर्थम्, क्ली, (सोमेन कृतं तीर्थम् ।) प्रभास- तीर्थम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, महा- भारते । ३ । ८३ । १९ । “ततो जयन्त्यां राजेन्द्र सोमतीर्थं समाविशेत् । स्नात्वा फलमवाप्नोति राजसूयस्य मानवः ॥”) तस्य विवरणं यथा, -- “यत्र तप्तं तपस्तेन सोमेन सुमहात्मना । पञ्चवर्षसहस्राणि एकपादेन तिष्ठति ॥ पञ्चवर्षसहस्राणि तथैवोर्द्धमुखः स्थितः । एवम्भूतः पुनः पञ्चपञ्चमौनब्रतस्तथा ॥ तथैवैकेन पादेन दश पञ्च च तिष्ठति । एवमुग्रं तपः कृत्वा कान्तिमानभवच्च सः ॥ ममापराधान्मुक्तश्च ब्राह्मणानां पतिस्तथा । प्राप्नोति यन्महाभागे सोमतोर्थे कृतोदकः ॥ त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशद्वर्षशतानि च । जायते ब्राह्मणः सुभ्रु वेदवेदान्तपारगः ॥ द्रव्यवान् गुणवांश्चैव संविभागी यशस्विनि । मद्भक्तश्चैव जायेत अपराधविवर्जितः ॥ स एष ब्राह्मणो भूत्वा संसाराद्विप्रमुच्यते । तस्य किञ्चित् प्रवक्ष्यामि सोमतीर्थस्य सुन्दरि ॥ तत्तीर्थं येन विज्ञेयं मम मार्गानुसारिणा । वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥ प्रवृत्ते चान्धकारे तु यत्र कश्चिन्न दृश्यते । सोमेन च विना भूमे दृश्यते चन्द्रमःप्रभा ॥ आलोकश्चैव दृश्येते सोमस्तत्र न दृश्यते । एवं त्वां वच्मि हे भद्रे एष वै विस्मयः पुरः ॥ एतच्चित्रं महाभागे पुण्ये सौकरवे मम । सोमतीर्थं विशालाक्षि येन मुच्यन्ति जन्तवः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृष्णुष्व वसुन्धरे । प्रभावमस्य क्षेत्रस्य विस्मयं परमं महत् ॥ अकामा तु मृता तीर्थे आत्मनः कर्म्मनिश्चयात् मम क्षेत्रप्रभावेण शृगाली मानुषी भवेत् । रूपवती गुणवती चतुःषष्टिकलान्विता ॥” इति वाराहे सौकरवतीर्थमाहात्म्यनामाध्यायः ॥