सौमनस्यम्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सौमनस्यम्, क्ली, (सुमनसो भावः । ष्यञ् ।) श्राद्धे पिण्डदानानन्तरब्राह्मणहस्ते पुष्पदानमन्त्रः । यथा शातातपः । “पिण्डनिर्व्वापरहितं यत्तु श्राद्धं विधीयते । स्वधावाचनलोपोऽत्र विकिरस्तु न लुप्यते ॥ अक्षय्यदक्षिणास्वस्तिसौमनस्यमथास्त्विति ॥” छन्दोगपरिशिष्टम् । “अथाग्रभूमिमासिञ्चेत् सुसुप्रोक्षितमस्त्विति । शिवा आपः सन्त्विति च युग्मानेवोदकेन च ॥ सौमनस्यमस्त्विति च पुष्पदानमनन्तरम् । अक्षतञ्चारिष्टञ्चास्त्विति च अक्षतानपि दाप- येत् ॥” अथ प्रकृतब्राह्मणाचमनान्तरम् । ब्राह्मणाग्र- भूमिं सुसुप्रोक्षितमस्त्विति प्रोक्षयेत् । शिवा आप इत्यादिना उदकेन हस्ते सिञ्चेत् ॥ सीम- नस्यमस्त्वित्यनेन हस्ते पुष्पदानं कुर्य्यात् । इति श्राद्धतत्त्वम् ॥ सुमनसो भावः सौमनस्यं तदत्र श्राद्धे दत्तं पुष्पं सौमनस्यं मनसः प्रसादजनकं भवतु । इति गुणविष्णुः ॥ (सन्तुष्टचित्तता । यथा माघे । ७ । २८ । “रथचरणवराङ्गनाकराब्ज- व्यतिकरसम्पदुपात्तसौमनस्याः ॥” प्रसन्नचित्तार्हे, त्रि । यथा, भागवते । ४ । १२ । ४४ । “धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वस्त्ययनं महत् । स्वर्ग्यं ध्रौव्यं सौमनस्यं प्रशस्यमघमर्षणम् ॥”)
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
सौमनस्यम् [saumanasyam], 1 Satisfaction of mind, pleasure, delight; संतानश्रवणाद्भ्रातुः सौमित्रिः सौमनस्यवान् R.15.14;17.4; Pt. 5.97.
A particular offering of flowers made to a Brāhmaṇa at a Śrāddha.
A flower; रत्नोदधारौषधि- सौमनस्यवनस्रजो वेणुभुजाङ्घ्रिपाङ्घेः Bhāg.3.8.24. a. causing cheerfulness of mind; Bhāg.4.12.45.