स्कन्दः

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

कल्पद्रुमः

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

स्कन्दः, पुं, (स्कन्दते उत्प्लुत्य गच्छति स्कन्दति शोषयति दैत्यान् वा । स्कन्द + अच् ।) कार्त्ति- केयः । इत्यमरः । १ । १ । ४२ ॥ तस्य उत्पत्तिषडा- ननपञ्चनामचतुर्म्मर्त्त्यभिषेकगणवाहनास्त्रादि यथा, -- नदीतटम् । पण्डितः । इति केचित् ॥ बालकस्य ग्रहविशेषः । (यथा, -- “स्कन्दो विशाखो मेषाख्यः श्वग्रहः पितृ- संज्ञितः । शकुनिः पूतना शीतपूतना दृष्टिपूतना ॥ मुखमण्डलिका तद्वद्रेवती शुष्करेवती । तेषां ग्रहीष्यतां रूपं प्रततं रोदनं ज्वरः ॥ सामान्यं रूपमुत्त्रासजृम्भाभ्रूक्षेपदीनताः । फेनस्रावोर्द्ध्वदृष्टोष्ठदन्तदंशप्रजागराः ॥ रोदनं कूजनं स्तन्यविद्वे षस्वरवैकृतम् । नखैरकस्मात् परितः स्वधात्र्यङ्गविलेखनम् ॥ तत्रैकनयनस्रावी शिरो विक्षिपते मुहुः । हतैकपक्षः स्तब्धाङ्गः सस्वेदो नतकन्धरः ॥ दन्तखादी स्तनद्वेषी त्रस्यन् रोदिति विस्वरः । वक्रवक्त्रे वमेल्लालां भृशमूर्द्धं निरीक्षते ॥ वसासृग्गन्धिरुद्विग्नो बद्धमुष्टिशकृच्छिशुः । चलितैकाक्षिगण्डभ्रूः संरक्तो भयलोचनः ॥ स्कन्दार्त्तस्तेन वैकल्यं मरणं वा भवेद्ध्रुवम् ॥” इत्युत्तरस्थाने तृतीयेऽध्याये वाभटेनोक्तम् ॥) तस्य चिकित्सा बालग्रहशब्दे द्रष्टव्या ॥

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

स्कन्दः [skandḥ], [स्कन्द्-अच्]

Leaping.

Quicksilver.

N. of Kārtikeya; सेनानीनामहं स्कन्दः Bg.1.24; R.2. 36;7.1; Me.45.

N. of Śiva.

The body.

A king.

The bank of a river.

A clever man.

A kind of disease common to children.

Effusion, spilling.

Perishing, destruction. -Comp. -अंशकः quicksilver. -जननी N. of Parvatī. -जित् N. of Viṣṇu.-पुत्रः a son of Skanda (euphemistic term for a thief); प्रथममेतत् स्कन्दपुत्राणां सिद्धिलक्षणम् Mk.3.12/13. -पुराणम् one of the 18 Purāṇas. -मातृ f. N. of Durgā.

षष्ठी a festival in honour of Kārtikeya on the sixth day of Chaitra.

The 6th day of the light half of the कार्तिक month.