स्वरस
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
स्वरसः, पुं, (स्वस्य रसः । स्व आत्मीयो रसो वा ।) शिलापिष्टकल्कः । यथा, -- “स्वो रसः स्वरसः प्रोक्तः कल्को दृशदि पेषितः ॥” इति शब्दचन्द्रिका ॥ * ॥ कषायविशेषः । यथा, -- “सद्यः क्षुण्णादार्द्रद्रव्याद्वस्त्रयन्त्रादिपीडनात् । यो रसस्त्वभिनिर्याति स्वरसः सः प्रकीर्त्तितः ॥” इति वैद्यकम् ॥ अन्यच्च । “पिष्टः कल्को विनीयश्च स्वरसः पीडितो रसः । क्वाथः कषायो निर्यूहो निर्यासो वेष्ठकस्तथा ॥” इति रत्नमाला ॥ (“यन्त्रप्रपीडनाद्रव्याद्रसः स्वास उच्यते ॥” इति चरके सूत्रस्थाने चतुर्थेऽध्याये ॥ “शुष्कद्रव्यमुपादाय स्वरसानामसम्भवे । वारिण्यष्टगुणे साध्यं ग्राह्यं पादावशेषितम् ॥” इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे स्वरभेदाधिकारे ॥)
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
स्वरस¦ पु॰ स्वेन स्वभावेन रसः आस्वाद्यः।
१ शिलापिष्टकल्कभेदेशब्दर॰
२ क्वाथभेदे च।
“सद्यः क्षुण्णादार्द्रद्रव्याद्वस्त्र-यन्त्रादिपीडनात्। यो रसस्त्वभिनिर्याति स्वरसः सःप्रकीर्त्तितः” वैद्यक॰। स्वस्य रसः रागः।
३ स्वाभि-प्राये
३ स्वतात्पर्य्ये
४ वाक्यादौ रचनाभङ्गीभेदे च।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
स्वरस¦ m. (-सः)
1. Expressed or extracted juice.
2. Sediment of oil, &c., ground on a stone.
3. Proper or peculiar flavour.
4. Proper or peculiar taste or sentiment in composition. E. स्व own, रस flavour, &c.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
स्वरस/ स्व--रस m. own (unadulterated) juice or essence MBh. Car. etc.
स्वरस/ स्व--रस m. natural or peculiar flavour W.
स्वरस/ स्व--रस m. proper taste or sentiment in composition ib.
स्वरस/ स्व--रस m. a partic. astringent juice or decoction MW.
स्वरस/ स्व--रस m. the sediment of oily substances ground on a stone W.
स्वरस/ स्व--रस m. own inclination( -तस्, " through own -inclinclination " , " for pleasure ") A1pS3r. Sch.
स्वरस/ स्व--रस m. feeling for one's own people Ka1v.
स्वरस/ स्व--रस m. instinct of self-preservation (?) Yogas.
स्वरस/ स्व--रस m. analogy L.
स्वरस/ स्व--रस mf( आ)n. agreeable or pleasant to one's taste , congenial Katha1s. TPra1t. Sch.
स्वरस/ स्व--रस m. N. of a mountain Pur.
स्वरस/ स्व-रस स्व-राज्etc. See. p. 1276 , col. 2.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
--Mt. in शाल्मलिद्वीप. भा. V. २०. १०.