स्वरा
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
स्वरा, स्त्री, ब्रह्मणो ज्येष्ठपत्नी । गायत्रीसपत्नी । यथा, -- “चाक्षुषस्यान्तरे पूर्ब्बं मनोर्देवः पितामहः । सह्याद्रिशिखरे रम्ये यजनायोद्यतोऽभवत् ॥ स कृत्वा यज्ञसम्भारान् सर्व्वदेवगणैर्व्वृतः । युक्तो हरिहराभ्यां हि तद्गिरेः शिखरं ययौ ॥ भृग्वादयो मुनिगणा मुहूर्त्ते ब्रह्मदैवते । तस्य दीक्षाविधानाय समाजं चक्रुरादृताः ॥ अथ ज्येष्ठां स्त्ररां पत्नीमाह्वयाञ्चक्रुरीश्वराः । सा शनैराययौ तावत् भृगुर्व्विष्णुमुवाच ह ॥ * ॥ भृगुरुवाच । विष्णो स्वरा त्वयाहूता साप्यायाति नहि त्वरम् । मुहूर्त्तातिक्रमे चैव कार्य्यो दीक्षाविधिः कथम् ॥ विष्णुरुवाच । नायाति चेत् स्वरा शीघ्रं गायत्र्यत्र विधौ- यताम् । एषापि न भेवेदस्य भार्य्या किं पुण्यकर्म्मणि ॥ नारद उवाचः एवमेव हि रुद्रोऽपि विष्णुवाक्यममन्यत । तच्छ्रुत्वा स भृगुर्व्वाक्यं गायत्रीं ब्रह्मणस्तदा ॥ निवेश्य दक्षिणे भागे दीक्षाविधिमथाकरोत् ॥ यावद्दीक्षाविधिं तस्य विधेश्चक्रुर्मुनीश्वराः । तावदभ्याययौ तत्र स्वरा यज्ञस्थले नृप ॥ ततस्तां दीक्षितां दृष्ट्वा गायत्त्रीं ब्रह्मणा सह । सपत्नीर्षापरा क्रोधात् स्वधा वचनमब्रवीत् ॥ स्वरोवाच । अपूज्या यत्र पूज्यन्ते पूज्यानाञ्च व्यतिक्रमः । त्रीणि तत्र भविष्यन्ति दुर्भिक्षं मरणं भयम् ॥ मदासने कनिष्ठेयं भवद्भिः सन्निवेशिता । तस्मात् सर्व्वे जडीभूता नदीरूपा हि निश्चितम् ॥ इयञ्च दक्षिणे भागे ह्युपविष्टा मदासने । तस्माल्लोके सदादृश्या तनुरूपास्तु निम्नगा ॥ नारद उवाच । अतस्तत् शापमाकर्ण्य गायत्री कम्पिताधरा । समुत्थायाशपद्देवैर्वार्य्यमाणापि तां स्वराम् ॥ गायत्र्युवाच । तव भर्त्ता यथा ब्रह्मा ममाप्येष तथा खलु । वृथा शपसि यस्मान्मां भव त्वमपि निम्नगा ॥” इति पाद्मोत्तरखण्डे कार्त्तिकमाहात्म्ये १५६ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
स्वरा¦ स्त्री ब्रह्मणः प्रथमपत्न्यां पद्मपु॰।
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
स्वरा f. N. of the chief wife of ब्रह्माL.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a daughter of उत्तानपाद. Br. II. ३६. ९०; वा. ६२. ७७.
(II)--a daughter of Kardama and one of the wives of Atharva Angiras; son Gautama. Br. III. 1. १०२; वा. ६५. ९८. [page३-729+ ३०]
(III)--a daughter of क्रोधा. वा. ६९. २०५.