हरिकेश
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हरिकेशः, पुं, (हरिः पिङ्गलः केशो यस्य ।) शिवः । इति केचित् ॥ (यथा, महाभारते । १३ । १७ । ४४ । “दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कृष्ण एव च ॥” विष्णुः । यथा, महाभारते । ६ । ६२ । ५० । “महोरग वराहाद्य हरिकेश विभो ! जय ॥”) शिवभक्तयक्षविशेषः । स तु शिवप्रसादात् दण्ड- पाणित्वं क्षेत्रपालत्वादिकञ्च प्राप्तवान् । यथा, “एवमुक्त्वा ततो देवः सह देव्या जगत्पतिः । जगाम यक्षो यत्रास्ते कृशो धमनिसन्ततः । तं दृष्ट्वा प्रणतं भक्त्या हरिकेशं वृषध्वजः । दिव्यं चक्षुरदात्तस्मै यैनापश्यत् स शङ्करम् ॥ सूत उवाच । अथ यक्षस्तदा तत्र शनैरुम्मील्य चक्षुषी । अपश्यत् स शिवं देवं वृषं श्वेतमुपाश्रितम् ॥ देव उवाच । जरामरणनिर्मुक्तः सर्व्वशोकविवर्ज्जितः । भविष्यसि गणाध्यक्षो वरदः सर्व्वपूजितः ॥ अजेयश्चापि लोकानां योगैश्वर्य्यसमन्वितः । अन्नदश्चापि लोकेभ्यः क्षेत्रपालो भविष्यसि ॥ महाबलो महासत्त्वो ब्रह्मण्यो मम च प्रियः । त्र्यक्षश्च दण्डपाणिश्च महायोगी तथैव च ॥ उद्भ्रमः सम्भ्रमश्चैव गणौ ते परिचारकौ । तवाज्ञया करिष्येते लोकस्योद्भ्रमसम्भ्रमौ ॥” इति मात्स्ये । १० । ८८ -- ९० ९६ -- ९९ ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हरिकेश¦ पु॰ हरिः पिङ्गलः केशोऽस्य।
१ शिवे
२ शिपभक्त-[Page5417-b+ 38] यक्षभेदे च। स एव तत्प्रसादात् काश्यां दण्डपाणित्व-माप्तवान् इति काशीखण्डे
३२ अ॰ स्थितम्। मत्स्यपु॰
१५
८ अ॰ दृश्यम्।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हरिकेश¦ m. (-शः) S4IVA. E. हरि VISHN4U, क BRAHMA4, and ईश lord.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हरिकेश/ हरि--केश mfn. ( हरि-)fair-headed RV. VS. MBh.
हरिकेश/ हरि--केश m. N. of one of the 7 principal rays of the sun VP.
हरिकेश/ हरि--केश m. of सवितृRV.
हरिकेश/ हरि--केश m. of शिवMBh.
हरिकेश/ हरि--केश m. of a यक्ष(who propitiated शिवand was made by him a leader of his गणs and a guardian of fields , and fruits ; See. दण्ड-पाणि) Cat.
हरिकेश/ हरि--केश m. of a son of श्यामकBhP.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(I)--a son of श्यामक and शूरभू. भा. IX. २४. ४२.
(II)--one of the seven important rays of the sun, said to be the root of planets, and the first originator of stars. Br. II. २४. ६६; वा. ५३. ४७.
(III)--a son of पूर्णभद्र, the यक्ष; he became a devotee of शिव and gave up the svadharma of the यक्षस्. Hence the angry father banished him. He perform- [page३-749+ २७] ed austerities so severely at Benares for thousands of years that he was covered over with mud and eaten by ants till he was reduced to bones. शिव came to the spot with पार्वती and made him Dhanada, the गनेश्वर and क्षेत्रपाल; he was also made Annada. Two गणस् Udbhrama and Sambhrama were given for his service. Then शिव and पार्वती disappeared. M. १८०. 5-9, ८२. ९९; वा. ६९. १२.
(IV)--a Gandharva king in कैलास्. वा. ४१. २१.