हालाहल
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हालाहलम्, क्ली, पुं (हालामपि हलतीति । हल + अच् ।) विषभेदः । तत्पर्य्यायः । हाल- हलम् २ हाहलम् ३ हलाहलम् ४ हाल- हलम् ५ हाहालम् ६ । इति शब्दरत्नावली ॥ तस्य स्वरूपं यथा, -- “गोस्तनाभफलो गुच्छस्तालपत्रच्छदस्तथा । तेजसा यस्य दह्यन्ते समीपस्था द्रुमादयः ॥ असौ हालाहलो क्षेयः किष्किन्ध्यायां हिमा- लये ॥ दक्षिणाब्धितटे देशे कोङ्कणेऽपि च जायते ॥” इति भावप्रकाशः ॥ मद्यम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (यथा च वाभटे उत्तरस्थाने ३५ अध्याये । “कालकूटेन्द्रवत्साख्यशृङ्गीहालहलादि- कम् ॥”)
हालाहलः, पुं, (हालाहलमस्त्यस्येति । अच् ।) कीटविशेषः । तत्पर्य्यायः । अज्जलिका २ कुटिल- कीटकः ३ । इति राजनिर्घण्टः ॥
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हालाहल¦ पुंन॰ हालेव हलति हस--अच्।
१ स्थावरविषभेदेशब्दर॰।
२ कोटभेदे च पु॰ राजनि॰।
२ मद्ये स्त्री तत्रङाष् राजनि॰।
“गोस्तनाभफला गुच्छस्तालपत्रच्छद-स्तथा। तेजसा यस्य दह्यन्ते समीपस्था द्रुषादयः। असौ हालाहलो ज्ञेयः किष्किन्धायां हिमालवे। दक्षिणाब्धितटे देशे कोङ्कणेऽपि च जायते” भावप्र॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हालाहल¦ n. (-लं)
1. A sort of deadly poison produced at the churning of the ocean and quaffed by S4IVA.
2. A poison in general. f. (-ला) A small mouse. f. (-ली) Wine, spirituous liquor. m. (-लः) A sort of worm or insect, a kind of newt.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हालाहलः [hālāhalḥ], 1 A kind of insect.
A kind of lizard. -ला A small mouse. -ली Spirituous liquor.
लम् = हालहल (1).
Spirituous liquor.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हालाहल m. a panic. poisonous plant (the seed of which is said to resemble a cow's teat) Bhpr.
हालाहल m. a kind of lizard L.
हालाहल m. a kind of spider L.
हालाहल n. (rarely m.) , a deadly poison prepared from the roots of the above plant accord. to R. and BhP. produced at she churning of the ocean(See. हलाहल) Ka1v. Sus3r. BhP.
Purana index
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
(II)--the XI battle between the Gods and the Asuras. Br. III. ७२. ७५, ८६.
(III)--the eleventh of the twelve incarnations in वाराह kalpa; फलकम्:F1: M. ४७. ४५; वा. ९७. ७६.फलकम्:/F वृत्र killed by Mahendra. फलकम्:F2: M. ४७. ५१.फलकम्:/F
(IV)--a son of अरिष्टकर्मन्, and father of Palalaka. Vi. IV. २४. ४६-7.
Purana Encyclopedia
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
HĀLĀHALA(S) A : sect of asuras, who were the first creation of the Trimūrtis, when they also possessed the power of creation. The Hālāhalas, who became very powerful within a short period of time earned from Brahmā all the boons they wanted, and they then conquered the three worlds. At last they barricaded Kailāsa and Vaikuṇṭha also, and Hariharas (Viṣṇu and Śiva) defeated them after a fierce fight lasting for a thousand years. The Hariharas returned to their abodes and spoke about their achievements. Their wives laugh- ed at the bravado of their husbands. At this Mahā- viṣṇu got angry with Lakṣmī and Śiva with Pārvatī, and in protest the Devīs left their husbands. From that day onwards Viṣṇu and Śiva began losing their power. Brahmā, who divined the reason for the growing weakness of Viṣṇu and Śiva persuaded Lakṣmī and Pārvatī to return to their husbands so that they might regain their former power. Yet, Brahmā told them that in future he alone would handle the work of creation. Thus was Viṣṇu and Śiva divested of their right to creation. (Devī Bhāgavata, 7th Skandha).
_______________________________
*12th word in left half of page 306 (+offset) in original book.