हिन्ताल
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हिन्तालः, पुं, वृक्षविशेषः । हे~ताल इति भाषा । तस्य फलं उद्वेगम् । इत्यमरः । २ । ४ । १६९ ॥ तत्पर्य्यायः । पूगरोटः २ । तत्फलम् किरिटि । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ * ॥ तस्य पर्य्यायान्तरं गुणाञ्च । “हिन्तालः स्थूलतालश्च बन्धपत्रो बृहद्दलः । स्थिरपत्रो द्विधालेख्यः शिरापत्रोऽस्थिराङ्घ्रिकः ॥ गर्भस्रावी नीलतालो भीषणो बहुकण्टकः । अम्लसारो बृहत्तालः स्याच्चतुर्द्दशधाभिधः ॥ हिन्तालो मधुराम्लश्च कफकृत् पित्तदाहनुत् । श्रमतृष्णापहारी च शिशिरो वातदोषकृत् ॥” इति राजनिर्घण्टः ॥ (व्यवहारोऽस्य यथा, -- “गुडूचीबालहिन्तालवानरीनीलझिण्टिकाः ॥” इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे कुष्ठाधिकारे माणिक्यरसे ॥) स तु तृणराजविशेषः । यथा, क्रियाकौमुद्यां वशिष्ठः । “गुवाकतालहिन्तालास्तथा ताडी च केतकी । खर्ज्जूरनारिकेलौ च सप्तैते तृणराजकाः ॥ तृणराजशिरापत्रैर्यः कुर्य्याद्दन्तधावनम् । तावद्भवति चण्डालो यावद्गां नैव पश्यति ॥” इत्याह्निकाचारतत्त्वम् ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हिन्ताल पुं।
तालभेदः
समानार्थक:हिन्ताल,ताली
2।4।169।2।2
घोण्टा तु पूगः क्रमुको गुवाकः खपुरोऽस्य तु। फलमुद्वेगमेते च हिन्तालसहितास्त्रयः॥
पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, वृक्षः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हिन्ताल¦ पु॰ हीनस्तालो यस्मात पृषो॰। (हें ताल) वृक्षेअमरः
“हिन्तालो मधुराम्लश कफकृत् पित्तदाहनुत्। श्रम॰ ष्णापहारी च शिशिरो वातदोषकृत्” राजनि॰।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हिन्ताल¦ m. (-लः) The marshy-date tree, (Phœnix or Elate paludosa.) E. हीन defective, i. e. small, ताल the palm, deriv. irr.
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हिन्तालः [hintālḥ], A kind of palm; केसरहिन्तालबद्धबहलच्छायम् Bk.13.33.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हिन्ताल m. the marshy date tree , Phoenix or Elate Paludosa(See. तालand बृहत्-ताल) Hariv. Va1s. Ja1takam.