हुम्
यन्त्रोपारोपितकोशांशः
[सम्पाद्यताम्]कल्पद्रुमः
[सम्पाद्यताम्]
 पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हुम्, व्य, (हूयते इति । हु + बाहुलकात् मः ।) स्मृतिः । अपाकृतिः । अर्थप्रश्नः । अभ्यनुज्ञा । इति मेदिनी ॥ तर्के वितर्के हू~ शब्दो दीर्घादि- ह्रखादिरपीति केचित् । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
अमरकोशः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हुम् अव्य।
परिप्रश्नः
समानार्थक:हुम्
3।3।253।2।1
अलं भूषणपर्याप्तिशक्तिवारणवाचकम्. हुं वितर्के परिप्रश्ने समयान्तिकमध्ययोः॥
पदार्थ-विभागः : , गुणः, शब्दः
हुम् अव्य।
वितर्कः
समानार्थक:स्वित्,हुम्
3।3।253।2।1
अलं भूषणपर्याप्तिशक्तिवारणवाचकम्. हुं वितर्के परिप्रश्ने समयान्तिकमध्ययोः॥
पदार्थ-विभागः : , गुणः, बुद्धिः
हुम् अव्य।
तर्कः
समानार्थक:अध्याहार,तर्क,ऊह,नूनम्,हुम्
3।4।18।2।1
अस्ति सत्वे रुषोक्तावु ऊं प्रश्नेऽनुनये त्वयि। हुं तर्के स्यादुषा रात्रेरवसाने नमो नतौ॥
पदार्थ-विभागः : , गुणः, बुद्धिः
वाचस्पत्यम्
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हुम्¦ अव्य॰ हु--डुमि।
१ स्मरणे
२ प्रश्ने
३ अनुज्ञायां च
४ निवारणे मेदि॰।
“गुरुं हुङ्गृत्य तुङ्कृत्येति” स्मृतिः।
शब्दसागरः
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हुम्¦ Ind.
1. An interjection of remembering, (ha, ah!)
2. Of repulse or reproach, (away!)
3. Interrogation, (hey?)
4. Assent, (yes.)
5. Doubt.
6. A mystical syllable of frequent occurrence in incan- tations. E. हु to sacrifice, डुमि or डुम् aff.: see हूम् |
Apte
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हुम् [hum], ind. A particle (originally an imitative sound) expressing
Remembrance or recollection; हुं ज्ञातम् or रामो नाम बभूव हुं तदबला सीतेति हुम्.
Doubt; चैत्रो हुं मैत्रो हुम्.
Assent; U.5.35.
Anger.
Aversion.
Reproach.
Interrogation. (In spells and incantations हुम् is often found used with dat.; e. g. ओं कवचाय हुम्) (हुंकृ means 'to utter the sound hum', 'to roar, grunt, bellow', as in अनुहुंकृ 'to roar in return'; अनुहुं- कुरुते घनध्वनिं न हि गोमात्युरुतानि केसरी Śi.16.25.). -Comp. -कारः, -कृतिः f.
uttering the sound 'hum'; पृष्टा पुनः पुनः कान्ता हुंकारैरेव भाषते.
a menacing sound, sound of defiance; क्षतहुंकारशंसिनः Ku.2.26; हुंकारेणेव धनुषः स हि विघ्नानपोहति Ś.3.1; R.7.58; Ku.5.54.
roaring, bellowing in general.
the grunting of a boar.
the twang of a bow.
कृतम् an incantation.
the grunt of a wild boar.
the roar of thunder.
Monier-Williams
[सम्पाद्यताम्]|
पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्। |
हुम् ind. or हूम्an exclamation (of remembrance , doubt , interrogation , assent , anger , reproach , fear etc. , not translatable)
हुम् ind. a mystical syllable used in spells and magical texts or sentences
हुम् ind. in Vedic ritual used immediately before the singing of the प्रस्तावor prelude as well as during the chanting of the प्रतिहारor response S3rS. MBh. Ka1v. etc.