निवर्तन

यन्त्रोपारोपितकोशांशः

Apte

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निवर्तन [nivartana], a.

Causing to return.

Turning back, ceasing.

नम् Returning, turning or coming back, return; इह हि पततां नास्त्यालम्बो न चापि निवर्तनम् Śānti.3.2.

Not happening, ceasing.

Desisting or abstaining from (with abl.)

Desisting from work, inactivity (opp. प्रवर्तन); Kām.1.28.

Bringing back; Amaru. 84.

Repenting, a desire to improve.

A measure of land (2 rods).

Averting, keeping back from (with abl.) विनिपातनिवर्तनक्षमम् Ki.2.13.

Monier-Williams

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निवर्तन/ नि- mfn. causing to turn back RV.

निवर्तन/ नि- n. turning back , returning , turning the back i.e. retreating , fleeing AV. MBh. etc. ( मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्, making retreat equivalent to death i.e. desisting from fighting only in death MBh. vi , vii ; w.r. कृत्वा मृत्यु-निव्)

निवर्तन/ नि- n. ceasing , not happening or occurring , being prevented MBh. Hariv. etc.

निवर्तन/ नि- n. desisting or abstaining from( abl. ) MBh. BhP.

निवर्तन/ नि- n. desisting from work , inactivity ( opp. to प्र-वर्तन) Ka1m.

निवर्तन/ नि- n. causing to return , bringing back ( esp. the shooting off and bringing back of weapons) MBh. Ka1v.

निवर्तन/ नि- n. turning back (the hair) Ka1tyS3r.

निवर्तन/ नि- n. a means of returning RV. AV.

निवर्तन/ नि- n. averting or keeping back from( abl. ) Veda7ntas.

निवर्तन/ नि- n. reforming , repenting W.

निवर्तन/ नि- n. a measure of land (20 rods or 200 cubits or 40 ,000 हस्तs square) Hcat.

Vedic Rituals Hindi

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।

निवर्तन न.
(नि+वृत्+ल्युट्) शिर मुड़ाना, आप.श्रौ.सू. 8.19.9; यजमान द्वारा कर्म की समाप्ति के पश्चात् लौटने का कृत्य, भा.श्रौ.सू. 8.11.18; द्रष्टव्य-भा.श्रौ.सू. 8.4.12-17.