बृहत्

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्

निर्वचनम्- वृहि: वर्धने।परिवृढं (परित: वृढं) भवतीति बृहत्। वकारस्य बकार:।- यास्क: १.३

यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बृहत् वि।

विस्तृतम्

समानार्थक:विशङ्कट,पृथु,बृहत्,विशाल,पृथुल,महत्,वड्र,उरु,विपुल

3।1।60।2।3

अप्राग्र्यं द्वयहीने द्वे अप्रधानोपसर्जने। विशङ्कटं पृथु बृहद्विशालं पृथुलं महत्.।

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बृ(वृ)हत्¦ त्रि॰ बृ{??}--अति शतृवत् कार्य्यम्।

१ महति स्रियांङीष्। सा च

२ उत्तरीयभेदे नवाक्सरपदके

३ छन्दोभेदे

४ क्षुद्रवार्त्ताक्यां

५ बारिधान्यां

६ वाचि

७ कण्टकार्य्याञ्च स्त्रीमेदि॰।

८ विष्णौ पु॰।
“अणुर्बृ(वृ)हन् कृशः स्थूलः” विष्णुस॰। आच्छादनपरत्वे कन्। वृहतिका उत्तरीवस्त्रेअमरः। स्वार्थे क। वृहतीशब्दे च स्त्री।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बृहत्¦ mfn. (-हन् हन्ती हत्) See वृहत् |

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बृहत् [bṛhat], a. (-ती f.) [बृह्-अति]

Large, great, big, bulky; वितरति बृहदश्मा पर्वतः प्रीतिमक्ष्णोः Māl.9.5.

Wide, broad, extensive, far-extended; दिलीपसूनोः स बृहद्भुजान्तरम् R.3.54.

Vast, ample, abundant.

Strong, powerful.

Long, tall; देवदारुबृहद्भुजः Ku.6.51.

Fullgrown.

Compact, dense.

Eldest, or oldest.

Bright.

Clear, loud (as sound).-m. N. of Viṣṇu; अणुर्बृहन् कृशः स्थूलः V. Sah. -f. Speech; शिष्याय बृहतां पत्युः प्रस्तावमदिशद्दृशा Śi.2.68.

ती A large lute.

The lute of Nārada.

A symbolical expression for the number 'thirty-six'.

A part of the body between the breast and backbone.

A mantle, wrapper.

A reservoir.

The egg-plant.

N. of a metre.

A speech; दक्षां पृश्निं बृहतीं विप्रकृष्टां ...... गङ्गां गता ये त्रिदिवं गतास्ते Mb.13.26.86; अनन्तपारां बृहतीं सृजत्याक्षिपते स्वयम् Bhāg.11.21.4. -n.

The Veda; जामदग्न्यो$पि ...... वर्तयिष्यति वै बृहत् Bhāg.9.16.25.

N. of a Sāman; बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् Bg.1.35; cf. Ch. Up.2.14.1.

Brahman; बृहदुपलब्धमेतदवयन्त्यवशेषतया Bhāg.1.87.15.

Devoted celibacy (नैष्ठिक ब्रह्मचर्यम्); सावित्रं प्राजापत्यं च ब्राह्मं चाथ बृहत्तथा Bhāg.3.12.42. (बृहत्, बृहता ind.

Greatly, highly.

Clearly, brightly)-Comp. -अङ्ग, -काय a. large-bodied, gigantic. (-ङ्गः) a large elephant. -आरण्यम्, -आरण्यकम् N. of a celebrated Upaniṣad, forming the last six chapters of the Śatapatha Brāhmaṇa. -उत्तरतापिनी N. of an Upaniṣad. -एला large cardamoms. -कथा N. of a work ascribed to Guṇāḍhya; हरलीलेव नो यस्य विस्मयाय बृहत्कथा Hch. -काय a. big-bodied, bulky, gigantic. -कुक्षि a. large-bellied. -केतुः an epithet of Agni. -गृहः N. of a country. -गोलम् a water-melon. -चित्तः the citron tree.-जनः an illustrious person. -जघन a. broad-hipped.-जीवन्तिका, -जीवन्ती a kind of plant. -ढक्का a large drum.

तृणम् strong grass.

the bamboo cane.-तेजस् m. the planet Jupiter. -देवता N. of a large work enumerating Vedic Deities. -नटः, -नलः, -ला the name assumed by Arjuna when residing as dancing and music master at the court of Virāṭa. -नलः the arm.-नारदीयम् N. of an Upapurāṇa. -नालः, -नालिकम्, -नालिकायन्त्रम् a cannon; Śukra 1.254. -निवेश a. large, protuberant. -नेत्र a. far-sighted, prudent. -पाटलिः the thorn-apple (Mar. धोत्रा). -पादः the fig-tree. -पालः the Indian fig-tree. -पालिन् m. wild cumin. -फल a.

having or bearing large fruits.

yielding good fruit or reward. (-ला) N. of various plants (Mar. कडू भोपळा, कोहळा etc.). -भट्टारिका an epithet of Durgā.

भानुः fire.

the sun; वराहो$ग्निर्बृहद्भानुः Mb.12. 43.8.

N. of Viṣṇu. -भास a. very bright, brightly shining.

रथः an epithet of Indra.

N. of a king, father of Jarāsandha. -वादिन् a. talking much, a boaster, swaggerer. -राविन् m. a kind of small owl.-शल्कः a sprawn. -श्रवस् a. highly praised, farfamed.-संहिता N. of a work on astrology by Varāhamihira. -सामन् N. of a Sāman; बृहत्साम तथा साम्नाम् Bg.1.35. -स्फिच् a. broad-hipped, having large buttocks.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बृहत् f. a kind of vegetable L.

बृहत् mf( अती)n. (in later language usually written वृहत्)lofty , high , tall , great , large , wide , vast , abundant , compact , solid , massy , strong , mighty RV. etc.

बृहत् mf( अती)n. full-grown , old RV.

बृहत् mf( अती)n. extended or bright (as a luminous body) ib.

बृहत् mf( अती)n. clear , loud (said of sounds) ib.

बृहत् m. N. of a मरुत्Hariv.

बृहत् m. of a prince MBh.

बृहत् m. of a son of सु-होत्रand father of अज-मीढHariv.

बृहत् m. or n. (?) speech( ताम् पति= बृहस्पति) S3is3. ii , 26

बृहत् n. height (also = heaven , sky) RV.

बृहत् n. N. of various सामन्s composed in the metrical form बृहती(also with आनेयम्, भरद्-वाजस्य. भारद्वाजम्, वामदेव्यम्, सौरम्) A1rshBr.

बृहत् n. N. of ब्रह्मन्BhP.

बृहत् n. of the वेदib.

बृहत् n. firmly , compactly ib.

बृहत् n. brightly ib.

बृहत् n. greatly , much ib.

बृहत् n. aloud ib. (also अताAV. )

Purana index[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


(I)--सामन्स् having the metrical form of बृहती; for श्राद्ध; फलकम्:F1:  M. १७. ३८.फलकम्:/F in connection with installing a new image. फलकम्:F2:  Ib. २६५. २७.फलकम्:/F
(II)--a son of मन्त्रशरीर. वा. ६७. 5.
"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=बृहत्&oldid=433772" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः