श्रद्धा

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्


यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्रद्धा, स्त्री, (श्रद्धानमिति । श्रत् + धा + “षिद्- भिदादिभ्योऽङ् ।” ३ । ३ । १०४ । इत्यङ् । टाप् ।) संप्रत्ययः । स्पृहा । इत्यमरः ॥ (यथा, रामायणे । २ । ३८ । २ । “चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्म्मे यशसि चात्मनः ॥” आदरः । शुद्धिः । इति शब्दरत्नावली ॥ शास्त्रार्थे दृढप्रत्ययः । यथा, -- “प्रत्ययो धर्म्मकार्य्येषु यथा श्रद्धेत्युदाहृता । नास्ति ह्यश्रद्दधानस्य धर्म्मकृत्ये प्रयोजनम् ॥” इति स्मृतिः ॥ (यथा, रघुः । २ । १६ । “बभौ च सा तेन सतां मतेन । श्रद्धेव साक्षात् विधिनोपपन्ना ॥”) चेतसः प्रसादः । इति पातञ्चलभाष्ये वेदव्यासः ॥ सा त्रिविधा । यथा, -- श्रीभगवानुवाच । “त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा । सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥ सत्त्वानुरूपा सर्व्वस्य श्रद्धा भवति भारत । श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छद्धः स एव सः ॥ यजन्ते सात्त्विका देवान् यक्षरक्षांसि राजसाः । प्रेतान् भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥” इति श्रीभगवद्गीतायां १७ अध्यायः ॥ * ॥ तस्याः प्रशंसा यथा, -- ब्रह्मोवाच । “श्रद्धापूर्व्वा इमे धर्म्माः श्रद्धा मध्यान्त- संस्थिताः । श्रद्धा नित्या प्रतिष्ठाश्च धर्म्माः श्रंद्धैव कीर्त्तिताः ॥ श्रुतिमात्ररसाः सूक्ष्माः प्रधानपुरुषेश्वराः । श्रद्धामात्रेण गृह्यन्ते न करेण न चक्षुषा ॥ कायक्लेशैर्न बहुभिस्तथवार्थस्य राशिभिः । धर्म्मः संप्राप्यते सूक्ष्मः श्रद्धाहीनैः सुरैरपि ॥ श्रद्धा धर्म्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं हुतं तपः । श्रद्धा स्वर्गश्च मोक्षश्च श्रद्धा सर्व्वमिदं जगत् ॥ सर्व्वस्वं जीवितं वापि दद्यादश्रद्धया यदि । नाप्नुयात्तत्फलं किञ्चित् श्रद्धादानं ततो भवेत् ॥ एवं श्रद्धान्वयाः सर्वे सर्वधर्म्माः प्रकीर्त्तिताः । केशवः श्रद्धया गम्यो ध्येयः पूज्यश्च सर्वदा ॥” इति वह्निपुराणे धेनुदानमाहात्म्याध्यायः ॥ देवलः । “अर्थानामुदिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम् । दानमित्यभिनिर्दिष्टं व्याख्यानन्तस्य वक्ष्यते ॥” उदिते शास्त्रकथिते । श्रद्धा देवलोक्ता यथा, “सत्कृतिश्चानसूया च सदा श्रद्धेति कीर्त्तिता ॥” अतएव भगवद्गीतासु । “अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतन्तु यत् । असदित्युच्यते पार्थ न च तत् प्रेत्य नेह च ॥” हरिवंशे बलिं प्रति भगवद्वाक्यम् । अश्रोत्रियं श्राद्धमधीतमव्रतं त्वदक्षिणं यज्ञमनृत्विजा हुतम् । अश्रद्धया दत्तमसंस्कृतं हवि- र्भागाः षडेते तव दैत्यपुङ्कव ॥” इति शुद्धितत्त्वम् ॥ याज्ञवल्क्यः । “श्रद्धाविधिसमायुक्तं कर्म्म यत् क्रियते नृभिः । सुविशुद्धेन भावेन तदानन्त्याय कल्प्यते ॥” योगियाज्ञवल्क्यः । “विधिहीनं भवेद्दुष्टं कृतमश्रद्धया च तत् । तद्धरन्त्यसुरास्तस्य मूढस्य दुष्कृतात्मनः ॥” इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्रद्धा स्त्री।

सम्प्रत्ययः

समानार्थक:श्रद्धा

3।3।102।2।2

वधूर्जाया स्नुषा स्त्री च सुधा लेपोऽमृतं स्नुही। सन्धा प्रतिज्ञा मर्यादा श्रद्धासम्प्रत्ययः स्पृहा॥

पदार्थ-विभागः : , गुणः, बुद्धिः

श्रद्धा स्त्री।

स्पृहा

समानार्थक:दोहद,इच्छा,काङ्क्षा,स्पृहा,ईहा,तृष्,वाञ्छा,लिप्सा,मनोरथ,काम,अभिलाष,तर्ष,भग,रुचि,तृष्णा,श्रद्धा,प्रतियत्न,छन्दस्

3।3।102।2।2

वधूर्जाया स्नुषा स्त्री च सुधा लेपोऽमृतं स्नुही। सन्धा प्रतिज्ञा मर्यादा श्रद्धासम्प्रत्ययः स्पृहा॥

पदार्थ-विभागः : , गुणः, मानसिकभावः

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्रद्धा¦ स्त्री श्रत्{??}धा--अङ्।

१ आदरे

२ शुद्धौ शब्दच॰।

३ गुरु-वेदान्तवाक्यादिषु विश्वामे वेदान्तसा॰

४ स्प हायां

५ चित्त-प्रसादे
“प्रत्ययो धर्मकार्येषु सा श्रद्धेत्यभिधीयते” इतिस्मृत्युक्ते धर्मकार्येषु

६ प्रत्यये च अमरः।
“प्रत्ययोधर्मकार्येषु तथा श्रद्धेत्युदाहृता। नास्ति ह्यश्रद्दधानस्यधर्मकृत्ये प्रयोजनम” इति स्मृतिः। सा त्रिविधा यथोक्तंगीतायाम्

१७ अ॰।
“त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सास्वभावजा। सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तांशृणु। सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत!। श्रद्धा-मयाऽयं पुरुषो यो यच्छद्धः स एव सः। यजन्ते सा-त्त्विका देवान् यक्षरक्षांसि राजसाः। प्रेतान् भूतगणां-श्चान्ये यजन्ते ताममा जनाः”।
“श्रुद्धापूर्वा इमे धर्माःश्रद्धा मध्यान्तःसंस्थिता। श्रद्धा नित्या प्रतिष्ठाश्च धर्माःश्नद्धैव कीर्त्तिताः। श्रुतिमात्ररसाः सूक्ष्माः प्रधान-पुरुषेश्वराः। श्रद्धामात्रेण गृह्यन्ते न करेण न चक्षुषा। कायक्लेशैर्न बहुभिस्तथैवार्थस्य राशिभिः। धर्मः संप्रा-प्यते सूक्ष्मः श्रद्धाहीनैः स्तुरेरपि। श्रद्धाधर्मः परःसूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं हुतं तपः। श्रद्धा स्वर्गश्च मोक्षश्चश्रद्धा सर्वमिदं जगत्। सर्वस्वं जीवितं वापि दद्या-दश्रद्धया यदि। नाप्नुयात्तत्फलं किञ्चित श्रद्धादानंततो भवेत्। एवं श्रद्धान्वयाः सर्ये सर्वधर्माः पकी-र्त्तिताः। केशवः श्रद्धया गम्यो ध्येयः पूज्यश्च सर्वदा” वह्निपु॰। देवलः
“अर्थानामुदिते पात्रे श्रद्धया प्रति-षादनम्। दानमित्यमिनिर्दिष्ट व्याख्यानन्तस्य वक्ष्यते। उद्रित शास्त्रकथिते। देवलेनाम्याप्युक्ता यथा
“सत्कृति[Page5149-b+ 38] श्चानसूया च सदा श्रद्धेति कीर्त्तिता”। अतएव भगवद्गातासु
“अश्रद्धया हुतं दत्त तपस्तप्तं कृतन्तु यत्। असदित्युच्यते पार्थ! न च तत्प्रेत्य नेह च”। हरिवं॰
“अश्रात्रिय श्राद्धमधीतमव्रतं त्वदक्षिणं यज्ञमनृत्विजाहुतम्। अश्रद्धया दत्तमसस्कृत हविर्भागाः षडते तवदैत्यपुङ्गव!” शु॰ त॰। थाज्ञवलक्यः
“श्रद्धाविधिसमायुक्तंकर्म यत् क्रियते नृभिः। सुविशुद्धेन भावेन तदानन्त्यायकल्प्यते” यागियाज्ञवल्क्य
“विधिहीनं भवेद्दुष्टं कृत-मश्रद्धया च यत। तद्धरन्त्यसुरास्तस्य मूढस्य दुष्कृतात्मनः”

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्रद्धा [śraddhā], 3 U.

To confide, believe, put faith in (with acc. of thing); कः श्रद्धास्यति भूतार्थम् Mk.3.24; कामिन्यः श्रदधुरनार्जवं नरेषु Śi.8.11;9.69; U.7.6; श्रद्दधे त्रिदशगोप- मात्रके दाहशक्तिमिव कृष्णवर्त्मनि R.11.42.

To consent, assent.

श्रद्धा [śraddhā], 1 Trust, faith, belief, confidence.

Belief in divine revelation, religious faith; श्रद्धा वित्तं विधिश्चेति त्रितयं तत्समागतम् Ś.7.29; R.2.16; अयतिः श्रद्धयोपेतो योगात् चलितमानसः Bg.6.37;7.21;17.3.

Sedateness, composure of mind.

Intimacy, familiarity.

Respect, reverence.

Strong or vehement desire; तथापि वैचित्र्य- रहस्यलुब्धाः श्रद्धां विधास्यन्ति सचेतसो$त्र Vikr.1.13; युद्धश्रद्धा- पुलकित इव प्राप्तसख्यः करेण Mu.6.18.

The longing of a pregnant woman. -Comp. -जाड्यम् blind faith.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्रद्धा/ श्रद्-धा f. See. below

श्रद्धा/ श्रद्- P. A1. -दधाति, -धत्ते( pr. p. श्रद्दधत्, श्रद्-दधान; Ved. inf. श्रद्धेSee. श्रत्above ) , to have faith or faithfulness , have belief or confidence , believe , be true or trustful (with न, " to disbelieve " etc. ) RV. etc. ; to credit , think anything true (two acc. ) MBh. Ka1v. etc. ; to believe or have faith in or be true to (with dat. , and in later language with gen. of thing or person , or with loc. of thing) RV. etc. ; to expect anything( acc. )from( abl. ) MBh. ; to consent , assent to , approve , welcome (with acc. ; with न, " to disapprove ") Katha1s. ; to be desirous of( acc. ) , wish to( inf. ) ib. BhP. : Caus. -धापयति, to make faithful , render trustful , inspire confidence RV. x , 151 , 5.

श्रद्धा f. faith , trust , confidence , trustfulness , faithfulness , belief in( loc. or comp. ; श्रद्धया-गम्, " to believe in " , with gen. DivyA7v. ), trust , confidence , loyalty (Faith or Faithfulnesses is often personified and in RV. x , 151 invoked as a deity ; in TBr. she is the daughter of प्रजा-पति, and in S3Br. of the Sun ; in MBh. she is the daughter of दक्षand wife of धर्म; in Ma1rkP. she is the mother of काम, and in BhP. the daughter of कर्दमand wife of अङ्गिरस्or मनु) RV. etc.

श्रद्धा f. wish , desire(722334 श्रद्धयाind. " willingly , gladly ") , longing for( loc. acc. with प्रतिinf. , or comp. ) MBh. Ka1v. etc.

श्रद्धा f. desire of eating , appetite Sus3r.

श्रद्धा f. the longing of a pregnant woman Car.

श्रद्धा f. curiosity( श्रद्धाम् आख्याहि नस् तावत्, " just satisfy our curiosity and tell us ") Katha1s.

श्रद्धा f. purity L.

श्रद्धा f. respect , reverence W.

श्रद्धा f. calmness or composure of mind MW.

श्रद्धा f. intimacy ib.

श्रद्धा f. a term for the fem. nouns in आKa1t.

श्रद्धा f. (with कामायनी)N. of the authoress of RV. x , 151 (See. above )

श्रद्धा f. du. (with प्रजा-पतेः)N. of two सामन्s A1rshBr.

श्रद्धा श्रद्-दधानetc. See. p. 1095 , col. 3.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=श्रद्धा&oldid=349896" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः