कठिन

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


कठिनम्, त्रि, (कठ् + इनन् । उणादिमते तु इनच् । “बहुलमन्यत्रापि” । उणां । २ । ४ । ९ ।) कठरम् । तत्पर्य्यायः । कक्खटम् २ क्रूरम् ३ कठोरम् ४ निष्ठुरम् ५ दृढम् ६ जठरम् ७ मू- र्त्तिमत् ८ मूर्त्तम् ९ । इत्यमरः । ३ । १ । ७६ ॥ खक्खटम् १० कठोलम् ११ जरठम् १२ । इति तट्टीका ॥ कर्करम् १३ कठरम् १४ । इति जटा- धरः ॥ काठरम् १५ कमठायितम् १६ । इति शब्दरत्नावली ॥ स्तब्धम् । इति मेदिनी ॥ (“उन्मूलयंश्च कठिनान् नृपान् वायुरिव द्रुमान्” । कथासरित्सागरे १९ । ८९ ॥ तथा कुमारे ४ । ५ । “न विदीर्य्ये कठिनाः खलु स्त्रियः” ॥ अपि च “भक्ष्यांश्चातिकठिनान् दन्तरोगी विव- र्जयेत्” । सुश्रुते ॥)

कठिनम्, क्ली, स्त्री, (कठ् + “बहुलमत्रापि” । उणां २ । ४९ । इति इनच् ।) स्थाली । इति मे- दिनीशब्दरत्नावल्यौ ॥

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


कठिन वि।

कठिनम्

समानार्थक:खक्खट,कठिन,क्रूर,कठोर,निष्ठुर,दृढ,जरठ,मूर्तिमत्,मूर्त,घन,जठर,कर्कश

3।1।76।1।2

खक्खटं कठिनं क्रूरं कठोरं निष्ठुरं दृढम्. जरठं मूर्तिमन्मूर्तं प्रवृद्धं प्रौढमेधितम्.।

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


कठिन¦ त्रि॰ कठ--इनन्।

१ क्रूरे,

२ निष्टुरे,

३ कठोरे,

४ स्तब्धेच मेदि॰

५ स्थाल्याम् स्त्री हारा॰ न॰ च

६ गुडस्य शर्कायांविश्वः।
“नवजलधरश्यामाः पश्यन् दिशो भवतीं बिनाकठिनह्वदये! जीवत्येष प्रिये! स तव प्रियः
“न विदीर्य्येकठिनाः खलु स्त्रियः” कुमा॰
“परामृशत् कठिनकठोर-कामिनीत्यादि” माघः।
“नितान्तकठिनां रुजं मम न वेदसा मानसीम्” विक्रमो॰।
“गण्डाभोगात् कठिनविषमामेक-वेणीं करेण” मेघ॰ तस्य भावः त्व। कठिनत्व कठिनभावे न॰। तल। कठिनता तद्भावे स्त्री। ष्यञ्। काठिन्य तद्भाबे न॰। काठिन्यञ्च द्रव्यस्य आरम्भकसंयोगविशेषात्स्पर्शविशेष!। शब्दादेस्तु दुर्बोधत्वम्।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


कठिन¦ mfn. (-नः-ना-नं)
1. Hard, solid.
2. Unkind, severe.
3. Paralysed, [Page150-a+ 60] rendered stiff or rigid.
4. Difficult, obscure. nf. (-नं-ना) An earthen vessel. f. (-ना) A sweetmeat made with refined sugar. (-नी or -निका) Chalk. E. कठ् to be confounded, and इनच् Unadi affix, fem. affixes ठाप् and ङीष्।

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


कठिन [kaṭhina], a.

Hard, stiff; कठिनविषमामेकवेणीं सारयन्तीम् Me. 93; Amaru.72; Mu.2.2; so ˚स्तनौ.

Hardhearted, cruel, ruthless; न विदीर्ये कठिनाः खलु स्त्रियः Ku.4.5; Pt.1.64; विसृज कठिने मानमधुना Amaru.7; so ˚हृदय;

˚चित्त Inexorable, inflexible.

Sharp, violent, intense (as pain &c.). नितान्तकठिनां रुजं मम न वेद सा मानसीम् V.2.11.

Giving pain. -नः A thicket.

ना A sweetmeat made with refined sugar.

An earthen vessel for cooking; (n. also in this sense).-नी Chalk. See कठिनिका.

नम् A Shovel, scoop; प्लवे कठिनकाजं च रामश्चक्रे समाहितः Rām.2.55.17.

An earthen vessel for cooking (स्थाली); कठिनं पूरयामास Mb. 3.297.1.

A strap or pole for carrying burden; P. IV.4.72. -Comp. -पृष्ठः, -कः a tortoise.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


कठिन mfn. (Comm. on Un2. ii , 49 )hard , firm , stiff (opposed to मृदु)

कठिन mfn. difficult Megh. Sus3r. Pan5cat. etc.

कठिन mfn. harsh , inflexible , cruel Kum. Amar. etc.

कठिन mfn. violent (as pain) Vikr.

कठिन n. an earthen vessel for cooking MBh. R.

कठिन n. a strap or pole for carrying burdens Pa1n2. 4-4 , 72 (See. वंश-कठिन)

कठिन n. a shovel , scoop L.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=कठिन&oldid=457485" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः