माघ

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्


यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


माघः, पुं, श्रीदत्तकसूनुशिशुपालवधमहाकाव्य- कर्त्ता । इति तद्ग्रन्थशेषपुष्पिका ॥ स्वनाम- ख्यातमहाकाव्यम् । यथा, -- पुष्पेषु जाती नगरेषु काञ्ची नारीषु रम्भा पुरुषेषु विष्णुः । नदीषु गङ्गा नृपतौ च रामः काव्येषु माघः कविकालिदासः ॥” इति प्राचीनाः ॥ वैशाखादिद्वादशमासान्तर्गतदशममासः । मघायुक्ता पौर्णमासी यत्र मासे सः ॥ तत्- पर्य्यायः । तपाः २ । इत्यमरः । ४ । १ । ४ । १५ ॥ स च त्रिविधः । मकरस्थरव्यारब्धशुक्लप्रति- पदादिदर्शान्तो मुख्यचान्द्रः १ । कृष्णप्रति- आभिरद्भिरवाप्नोतु पुत्त्रपौत्त्रोचितां क्रियाम् ॥” इत्यनेन प्रार्थयेत् । क्षत्त्रियादिभिः पितृतर्पणात् पूर्ब्बं एतत् कर्त्तव्यम् ॥ * ॥ भैम्यामेकादश्या- मुपोष्य द्बादश्यां तिलोद्बर्त्तनमावश्यकं कर्त्त- व्यम् । स्नानतर्पणमहादानभोजनादि यथा- लाभं कुर्य्यात् ॥ * ॥ माघपौर्णमास्यां युगाद्या- त्वेन पार्व्वणविधिना श्राद्धं कर्त्तव्यम् । अनन्त- फलकामनया स्नानदानञ्च कर्त्तव्यम् । तस्यां दानप्रमाणन्तु तिथितत्त्वेऽनुसन्धेयम् ॥ इति कृत्यतत्त्वम् ॥ * ॥ * ॥ अथ माघस्नानफलम् । “ब्रतदानैस्तपोभिश्च न तथा प्रीयते हरिः । माघमज्जनमात्रेण यथा प्रीणाति केशवः ॥ न समं विद्यते किञ्चित् तेजः सौरेण तेजसा । तद्बत् स्नानेन माघस्य न समाः क्रतुजाः क्रियाः ॥ प्रीतये वासुदेवस्य सर्व्वपापाद्विमुक्तये । माघस्नानं प्रकुर्व्वीत स्वर्गलाभाय मानवः ॥ किं रक्षितेन देहेन सुपुष्टेन बलीयसा । अध्रुवेणाशु हेयेन माघस्नानं विना भवेत् ॥ मकरस्थे रवौ यो हि न स्नात्यनुदिते रवौ । कथं पापैः प्रसुच्येत कथं स त्रिदिवं व्रजेत् ॥ ब्रह्महा हेमहारी च सुरापो गुरुतल्पगः । माघस्नायी विपापः स्यात्तत्सं सर्गी च पञ्चमः ॥ उपपातकानि सर्व्वाणि पातकानि महान्ति च । भस्मीभवन्ति सर्व्वाणि माघस्नायिनि मानवे ॥ पावका इव दीप्यन्ते माघस्नाता नरोत्तमाः । विमुक्ताः सर्व्वपापेभ्यो मेघेभ्य इव चन्द्रमाः ॥ आर्द्रं शुष्कं लघु स्थूलं वाङ्मनःकर्म्मभिः कृतम् । माघस्नानं दहेत् सर्व्वं पावकः समिधो यथा ॥ प्रामादिकञ्च यत् पापं ज्ञानाज्ञानकृतञ्च यत् । स्नानमात्रेण तन्नश्येत् मकरस्थे दिवाकरे ॥ निष्पापास्त्रिदिवं यान्ति पापिष्ठा यान्ति शुद्ध- ताम् । सन्देहोऽत्र न कर्त्तव्यो माघस्नाने नराधिप ! ॥ सर्व्वेऽधिकारिणो ह्यत्र विष्णुभक्तौ यथा नृप ! । सर्व्वेषां स्वर्गदो माघः सर्व्वेषां पापनाशनः ॥ एतदेव परो मन्त्रो ह्येतदेव परं तपः । प्रायश्चित्तं परञ्चैव माघस्नानमनुत्तमम् ॥ नृणां जन्मान्तराभ्यासात् माघस्नानमतिर्भवेत् । अध्यात्मज्ञानकौशल्यं जन्माभ्यासाद्यथा नृप ! ॥ संसारकर्द्दमालेपप्रक्षालनविशारदम् । पावनं पावनानाञ्च माघस्नानं परन्तप ! ॥ स्नाता माघे च ये राजन् ! सर्व्वकामफलप्रदे । ते तांश्च भुञ्जते लोकांश्चन्द्रसूर्य्यग्रहोपमान् ॥” इति श्रीपद्मपुराणे उत्तरखण्डे ४ अध्यायः ॥

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


माघ पुं।

माघमासः

समानार्थक:तपस्,माघ

1।4।15।1।5

पौषे तैषसहस्यौ द्वौ तपा माघेऽथ फाल्गुने। स्यात्तपस्यः फाल्गुनिकः स्याच्चैत्रे चैत्रिको मधुः॥

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, कालः

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


माघ¦ पु॰ मघानक्षत्रयुक्ता पौर्णमासी अण् ङीप् माघी सात्रमासे पुनरण्। चैवावधिके

१ एकादशे चान्द्रे मासे।

२ तत्पौर्णमास्यां स्त्री ङीप्

३ शिशुपालबधकाव्ये

४ तत्कर्त्तरि च पु॰।
“तावद्भा भारवेर्भाति यावन्माघस्यनोदयः” इत्युद्भटः।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


माघ¦ m. (-घः)
1. One of the months of the Hindu year, (January-Fe- [Page562-a+ 60] bruary.)
2. A poet, the author of the SIS4UPA4LA Bad'ha or as it is named after him the Ma4gha Ka4vya, one of the great profane poems of Hindu literature. f. (-घी)
1. A potherb, (Hingtsha re- pens.)
2. The day of full-moon in the Month of Ma4gha. E. मघा the asterism, in which the moon is full in this month, and अण् aff.

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


माघः [māghḥ], [मघानक्षत्रयुक्ता पौर्णमासी माघी सा$त्र मास अण्]

N. of a lunar month (corresponding to January-February).

N. of a poet, the author of the Śiśupālavadha or Māgha-kāvya; (the poet describes his family in Śi.2.8-84 and thus concludes: श्रीशब्दरम्यकृतसर्ग- समाप्तिलक्ष्म लक्ष्मीपतेश्चरितकीर्तनचारु माघः । तस्यात्मजः सुकविकीर्ति- दुराशयादः काव्यं व्यधत्त शिशुपालवधाभिधानम् ॥); उपमा कालिदासस्य भारवेरर्थगौरवम् । दण्डिनः पदलालित्यं माघे सन्ति त्रयो गुणाः ॥; तावद्भा भारवेर्भाति यावन्माघस्य नोदयः Udb. -घी the day of full moon in the month of Māgha.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


माघ mf( ई)n. relating to the constellation मघा, S3a1rn3gS. MBh.

माघ m. ( scil. मास)the month माघ(which has its full moon in the -constconstellation -M माघ, and corresponds to our January-February) S3Br. etc.

माघ m. N. of a poet (son of दत्तकand grandson of सुप्रभ-देव, author of the शिशुपाल-वध, hence called माघ-काव्य; See. IW. 392 n. 2 )

माघ m. of a merchant Vi1rac.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=माघ&oldid=343436" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः