त्वच्

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


त्वक्, [च्] स्त्री, (त्वचति संवृणोति मेदशोणिता- दिकमिति । त्वच संवरणे + क्विप् । यद्वा, तनोति विस्तारयतीति । तन + “तनोतेरनश्च वः ।” उणां । २ । ६३ । इति चिक् अनश्च वः ।) इन्द्रियविशेषः । यथा, -- “पूर्ब्बवन्नित्यतायुक्तं देहव्यापि त्वगिन्द्रियम् । प्राणादिस्तु महावायुपर्य्यन्तो विषयो मतः ॥” उद्भूतस्पर्शवद्द्रव्यं गोचरः सोऽपि च त्वचः । रूपान्यच्चक्षुषो योग्यं रूपमत्रापि कारणम् ॥ द्रव्याध्यक्षे त्वचो योगो मनसा ज्ञानकारणम् ॥” इति भाषापरिच्छेदः ॥ वल्कलम् । (यथा, रघुः । २ । ३७ । “कण्डूयमानेन कटं कदाचित् वन्यद्बिपेनोन्मथिता त्वगस्य ॥”) गुडत्वक् । (यथा, बृहत्संहितायाम् । ७७ । १२ । “त्वगुशीरपत्रभागैः सूक्ष्मैलार्धेन संयुतैश्चूर्णः । पटवासः प्रवरोऽयं मृगकर्पूरप्रबोधेन ॥”) चर्म्म । इति मेदिनी । चे, ६ ॥ अस्य पर्य्यायः । असृग्धरा २ । इत्यमरः ॥ असृग्वरा ३ । इति तट्टीका ॥ त्वचम् ४ त्वचा ५ चर्म्म ६ छली ७ छल्ली ८ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, रघुः । ३ । ३१ । “त्वचं स मेध्यां परिधाय रौरवी मशिक्षितास्त्रं पितुरेव मन्त्रवत् । न केवलं तद्गुरुरेकपार्थिवः क्षितावभूदेकधनुर्द्धरोऽपि सः ॥” कञ्चुकः । यथा, मनुः । २ । ७९ । “महतोऽप्येनसो मासात् त्वचेवाहिर्विमुच्यते ॥”) त्वचम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ दारचिनी इति भाषा ॥

त्वच्, श वृत्याम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (तुदां- परं-सकं-सेट् ।) वकारयुक्तः । दन्त्यवर्गाद्यादिः । श, त्वचती त्वचन्ती । वृतिः संवरणम् । त्वचति कवचेन देहं वीरः । इति दुर्गादासः ॥

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


त्वच् स्त्री।

वृक्षत्वक्

समानार्थक:त्वच्,वल्क,वल्कल,शल्क

2।4।12।2।4

शिरोग्रं शिखरं वा ना मूलं बुध्नोऽङ्घ्रिनामकः। सारो मज्जा नरि त्वक्स्त्री वल्कं वल्कलमस्त्रियाम्.।

 : वृक्षकोमलत्वक्

पदार्थ-विभागः : अवयवः

त्वच् स्त्री।

चर्मः

समानार्थक:त्वच्,असृर्ग्धरा,तनु

2।6।62।2।5

शुक्रं तेजोरेतसी च बीजवीर्येन्द्रियाणि च। मायुः पित्तं कफः श्लेष्मा स्त्रियां तु त्वगसृग्धरा॥

पदार्थ-विभागः : अवयवः

त्वच् स्त्री।

वस्त्रयोनिः

समानार्थक:त्वच्,फल,कृमि,रोमन्

2।6।110।2।1

हंसकः पादकटकः किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका। त्वक्फलकृमिरोमाणि वस्त्रयोनिर्दश त्रिषु॥

पदार्थ-विभागः : अवयवः

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


त्वच्(चा)¦ स्त्री त्वच्यते संव्रियते देहोऽनया त्वचति सं-वृणोति वा देहम् त्वच--क्विप्।

१ गुडत्वचि(दारचिनि)

२ वल्कले

३ चर्मणि च मेदि॰।

४ स्पर्शग्राहकेवाह्येन्द्रियभेदे सा च देहव्यापिनी त्वचिस्थिता सूक्ष्मा-वायोः सत्त्वांशेनोत्पन्ना वाताधिष्ठातृदेवताका” वेदा॰सा॰ दृश्यम्। तत्र
“उद्भूतस्पर्शवद्द्रव्यं गोचरः सोऽपिच त्वचः। रूपान्यच् चक्षुषो योग्यं रूपमत्रापि कार-णम्। द्रव्याध्यक्षे, त्वचो योगो मनसा ज्ञानकारणम्” भाषा॰ चर्म्मन् शब्दे

२९

०३ पृ॰ दृश्यम्। ( चर्मणि
“त्वचं समेध्यां परिधाय रौरवीम्” रघुः
“आयूंषि त्वक्षु निर्भिद्य प्राभञ्जनिरमोचयत्” भट्टिः।
“त्वगुत्तरासङ्गवतीमधीतिनीम्” कुमा॰। वल्कले
“भुर्जत्वचःकुञ्जरविन्दुशोणाः” कुमा॰। गुडत्वचि
“त्वगेलापत्रकै-स्तुल्यैः त्रिसुगन्धि त्रिजातकम्” राजनि॰। हलन्तत्वात्वा टाप्। तत्रार्थे शब्दरत्ना॰ त्वचापत्रम्।
“मुक्तत्वचइवोरगः” भा॰ शा॰

२५

० अ॰।
“श्रीवत्साङ्कोऽरविन्दाक्षऊर्द्ध्वरोमा महत्त्रचः” हरिवं

१७

९ अ॰।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


त्वच्¦ f. (त्वक्)
1. Skin.
2. Bark, rind, peel, &c.
3. Woody cassia. E. तन् to spread, to encircle or cover, Unadi affix चिक्, and व substituted for the final letters of the radical; also अच् being added त्वच and त्वचा।

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


त्वच् [tvac], 6 P. (त्वचति) To cover.

त्वच् [tvac], f.

Skin (of men, serpents &c.); धत्ते त्वचं रौरवीम् U.4.2; Mv.1.18.

Hide (as of a cow, deer &c.); त्वचं स मेध्यां परिधाय रौरवीम् R.3.31.

Bark, rind; न्यस्ताक्षरा धातुरसेन यत्र भूर्जत्वचः कुञ्जरबिन्दुशोणाः Ku.1.7; R.2.37;17.12.

Any cover or coating.

The sense of touch.

Cinnamon वल्के लवङ्गवल्के त्वक् Nm.

Surface (of the earth); भूम्या उद्गेव वि त्वचं बिभेद Rv.1.68. 4. -Comp. -अङ्कुरः horripilation. -इन्द्रियम् the organ of touch. -कण्डुरः a sore. -गन्धः the orange.

छेदः a skin-wound, scratch, bruise.

circumcision.

जम् blood.

hair (on the body). -तरङ्गकः a wrinkle; (also त्वचोर्मिः). -त्रम् an armour; त्वक्त्रं चाचकचे वरम् Bk. 14.94. -दोषः disease of the skin, leprosy. -पत्रम् the leaf of Laurus Cassia (Mar. दालचिनी); चन्दनागुरुमुख्यानि त्वक्पत्राणां वनानि च Mb.12.17.18; एलां च देवकुसुमं त्वक्पत्रं चीनदारु च Śiva. B.3.14. -परिपुटनम् peeling of the skin. पलितम् leprosy. -पारुष्यम् roughness of the skin. -पुष्पः horripilation. (-ष्पी, -ष्पम्) a blotch, scab. -भेदः a scratch. -भेदकः One who scratches the skin; त्वग्भेदकः शतं दण्ड्यः Ms.8.284. -मलम् hair of the body. -रोगः leprosy. &c., any cutaneous disease. -शून्यता want of sensation in the skin.

सारः (त्वचिसारः) a bamboo; त्वक्साररन्ध्रपरिपूरणलब्धगीतिः Śi.4.61.

Laurus Cassia (Mar. दालचिनी); यत्रासीत्क्षपिता क्षरज्जलधरे त्वक्सारलक्षीकृते Mv.7.12. -सुगन्धः an orange.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


त्वच् cl.6. चति, to cover Dha1tup.

त्वच् f. skin (of men , serpents etc. ) , hide (of goats , cows etc. ) RV. etc. ( कृष्णा, " the black man " , i , 130 , 8 )

त्वच् f. a cow's hide (used in pressing out the सोम) , i , iii , ix VS. xix , 82

त्वच् f. a leather bag RV. v , 33 , 7

त्वच् f. ( fig. " a cloud ") i and ix

त्वच् f. bark , rind , peel RV. etc.

त्वच् f. Cassia bark VarBr2S. lxxvii , 6 ; 12 ; 24 ; 32

त्वच् f. cinnamon , cinnamon tree L.

त्वच् f. a cover (of a horse) RV. viii , 1 , 32

त्वच् f. surface (of the earth) , i , 145 , 5 ; x , 68 , 4 AV. vi , 21 , 1 TBr. i , 5 , 5 , 4

त्वच् f. with कृष्णाor असिक्नी, " the black cover " , darkness RV. ix , 41 , 1 and 73 , 5

त्वच् f. a mystical N. of the letter यRa1matUp. i , 77.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=त्वच्&oldid=458888" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः