द्रुम

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्


यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


द्रुमः, पुं, (समुदाये वृत्ताः शब्दा अवयवेष्वपि वर्त्तन्ते इति न्यायात् द्रुः शाखा विद्यतेऽस्य । “द्युद्रुभ्यां मः ।” ५ । २ । १०८ । इति मः ।) वृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ५ ॥ (यथा, मनुः । ९ । २५५ । “निर्भयन्तु भवेद्यस्य राष्ट्रं बाहुबलाश्रितम् । तस्य तद्बर्द्धते नित्यं सिच्यमान इव द्रुमः ॥”) पारिजातः । कुवेरः । इति मेदिनी । मे, १५ ॥ (स्वनामख्यातः किम्पुरुषेश्वरः । यथा, महा- भारते । २ । १० । २८ । “द्रुमः किम्पुरुषेशश्च उपास्ते धनदेश्वरम् ॥” सनामख्यातनृपविशेषः । स तु शिविनामदैत्य- स्यांशात् जातः । यथा, तत्रैव । १ । ६७ । ८ । “यस्तु राजन् ! शिविर्नाम दैतेयः परिकीर्त्तितः । द्रुम इत्यभिविख्यातः स आसीद्भुवि पार्थिवः ॥” रुक्मिणीगर्भजातः कृष्णस्य पुत्त्रविशेषः । यथा, हरिवंशे । १६० । ६ । “चारुभद्रश्चारुगर्भः सुदंष्ट्रो द्रुम एव च ॥”)

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


द्रुम¦ पु॰ द्रुः शाखास्त्यस्य म।

१ वृक्षे अमरः।

२ पारिजाते

३ कुवेरे च मेदि॰।
“बद्धप्रल्लवपुटाञ्जलिं द्रुमम्” रघुः।
“तस्य तद्वर्द्धते नित्यं सिच्यमान इव द्रुमः” मनुः

४ किम्पुरुषाधीशभेदे
“द्रुमः किम्पुरुषेशश्च उपास्तेधनदेश्वरम्” भा॰ स॰

४१

० श्लो॰
“किंपुरुषाधिराज्यमिवमुनिजनगृहीतजलकलशपरिषिच्यमानद्रुमम्” काद॰कृष्णमहिलायां रुक्मिण्यां जाते

५ पुत्रभेदे
“प्रद्युम्नः प्रथमंजज्ञे शंवरान्तकरः सुतः। द्वितीयश्चारुदेष्णश्च वृष्णि-सिंहो महारथः। चारुभद्रश्चारुगर्भः सुदंष्ट्रो द्रुम एव[Page3787-b+ 38] च” हरिवं॰

१६

२ अ॰। शिविनामदैत्यांशजाते द्वापरयुगीये

६ नृपभेदे
“यस्तु राजञ्छिविर्नाम दैत्येशः परिकीर्तितः। द्रुम इत्यभिविख्यातः स आसीद्भुवि पार्थिवः” भा॰ आ॰

६७ अ॰ प्राचीने नृपवरभेदे
“उशीनरः शतरथः कङ्कोदुलिदुहो द्रुमः” भा॰ आ॰

१ अ॰ प्राचीननृपोक्तौ।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


द्रुम¦ m. (-मः)
1. A tree in general.
2. A tree of Swarga or paradise.
3. A name of KUVE4RA. E. द्रु to go, म aff. द्रुः शाखा अस्वि अस्य | [Page358-b+ 60]

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


द्रुमः [drumḥ], [द्रुः शाखास्त्यस्य-मः, cf. P.V.2.18]

A tree; यत्र द्रुमा अपि मृगा अपि बान्धवो मे U.3.8.

A tree of Paradise.

An epithet of Kubera. -Comp. -अब्जं the Karṇikāra tree; प्रययौ केतुमिव द्रुमाब्जकेतुम् -अरिः an elephant. -आमयः lac, gum. -आश्रयः a lizard.

ईश्वरः the palm tree.

the moon.

the पारिजात tree.-उत्पलः the Karṇikāra tree. द्रुमोत्पलः कर्णिकारः Ak.-खण्डः, -ण्डम् a group of trees. -नखः, -मरः a thorn.-निर्यासः a kind of frank-incense. -वासिन् m. an ape.-व्याघिः lac, gum. -श्रेष्ठः the palm tree. -षण्डम् a grove of tree.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


द्रुम m. a tree MBh. Ka1v. etc. (sometimes also any plant ; according to some esp. a tree of इन्द्र's paradise = पारिजात)

द्रुम m. N. of a prince of the किम्-पुरुषs MBh. Hariv.

द्रुम m. of a son of कृष्णand रुक्मिणीHariv.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=द्रुम&oldid=317352" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः