बोध

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्


यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बोधः, पुं, (बोधनमिति । बुध् + भावे घञ् ।) ज्ञानम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा मार्क- ण्डेये । २६ । १ । “वर्द्धमानं सुतं सा तु राजपत्नी दिने दिने । तमुल्लापादिना बोधमनयन्निर्ममात्मकम् ॥” अयं हि बुद्धेर्जातः । तथाहि मार्कण्डेये । ५० । २७ । “बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् । व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत ॥” ऋषिविशेषः । यथा मार्कण्डेये । ७६ । २८ ॥ “तयात्र मुक्तो हैमिन्या गृहीत्वा च सुतञ्च सा । बोधस्य द्विजमुख्यस्य गृहे नीतवती पुनः ॥” सूर्य्यरूपभेदः । यथा, मार्कण्डेये । १०१ । १९ । “बोधश्चावगतिश्चैव स्मृतिर्विज्ञानमेव च । इत्येतानीह रूपाणि तस्य रूपस्य भास्वतः ॥” जागरणकालः । चैतन्यम् । यथा, मार्क- ण्डेये । ८१ । ६७ । “प्रबोधञ्च जगत्स्वामी नीयतामच्युतो लघु । बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥”)

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बोध¦ पु॰ बुध--भावे घञ्।

१ ज्ञाने त्रिका॰।

२ ज्ञागरे च

३ देशभेदे भा॰ भी॰

९ अ॰।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बोध¦ m. (-धः)
1. Wisdom, intellect.
2. A wakening, arousing. E. बुध् to understand, aff. घञ् |

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बोध [bōdha], a. Knowing, understanding. -धः [बुध्-भावे घञ्]

Perception, knowledge, apprehension, observation, conception; बालानां सुखबोधाय T. S.

Idea, thought.

Understanding, intellect, intelligence, wisdom.

Waking up, becoming awake, a waking state, consciousness.

Opening, blooming, expanding.

Instruction, advice, admonition.

Awakening, rousing.

An epithet, designation.

N. of a district.

Exciting (a perfume.) -Comp. -अतीत a. unknowable, incomprehensible. -कर a. one who teaches or informs.

(रः) a bard or minstrel who wakes up his master by singing appropriate songs in the morning.

an instructor, a teacher. -गम्य a. intelligible. -पूर्व a. intentional, conscious; cf. अबोधपूर्व Ś.5.2. -पूर्वम् ind. knowingly, consciously. -वासरः the eleventh day in the bright half of Kārtika when Viṣṇu is sopposed to rise from his four months' sleep; see Me.112, and प्रबोधिनी.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


बोध mfn. knowing , understanding Asht2a1vS. (See. g. ज्वला-दि)

बोध m. waking , becoming or being awake , consciousness AV. MBh. etc.

बोध m. the opening of blossom , bloom Cat.

बोध m. the taking effect (of spells ; acc. with प्र-या, " to begin to take effect ") ib.

बोध m. exciting (a perfume) Var.

बोध m. perception , apprehension , thought , knowledge , understanding , intelligence Ka1v. Ra1jat. Pur.

बोध m. designation Sa1h. Pa1n2. Sch.

बोध m. awakening , arousing W.

बोध m. making known , informing , instructing MW.

बोध m. Knowledge personified as a son of बुद्धिPur.

बोध m. N. of a man Ma1rkP. (See. Pa1n2. 4-1 , 107 )

बोध m. pl. N. of a people MBh.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=बोध&oldid=392983" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः