श्वन्

विकिशब्दकोशः तः
Jump to navigation Jump to search

यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्वन्¦ पु॰ श्वि--कनिन् नि॰। कुक्कुरे तज्जातिस्त्रियां ङीप्{??}नी। [Page5158-b+ 38]

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्वन्¦ m. (-श्वा-श्वानौ-श्वानः) Accu. plu. (-शुनः) A dog. f. (-शुनी) A bitch. E. श्वि to increase, Una4di aff. कनिन्, form irr.

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्वन् [śvan], m. [श्वि-कनिन् नि˚ Uṇ.1.158] (Nom. श्वा, श्वानौ, श्वानः acc. pl. शुनः; शुनी f.) A dog; श्वा यदि क्रियते राजा स किं नाश्नात्युपानहम् Subhāṣ; Bh.2.31; Ms.2.28. -Comp. -अदः = श्वपाकः q. v.; श्वादो$पि सद्यः सवनाय कल्पते Bhāg.3.33.6.-अश्वः an epithet of Bhairava. -क्रीडिन्, -वत् m. a keeper or breeder of sporting dogs; Ms.3.164;4.216.-गणः a pack of hounds.

गणिकः a hunter.

a dog feeder. -जीविका dog's life, servitude.

दंष्ट्रा a dog's tooth.

The गोक्षुर plant (Mar. गोखरू). -दयितम् a bone. -धूर्तः a jackal. -नरः a snappish or currish fellow. -निशम्, -निशा a night on which dogs bark; (the 14th day of the dark half of a month). -पच् m.,

पचः a man of a very low and degraded caste, an outcast, a Chāṇḍāla; Ms.3.92; श्वपचात्मभुवोर्निरन्तरा मम भूयात् परमात्मनि स्थितिः Bv.4.23.

a dog-feeder.

a public executioner.

पदम् a dog's foot.

a mark like a dog's foot (to be branded on the forehead of a thief); स्तेये च श्वपदं कार्यम् Ms.9.237. -पाकः an outcast, a Chāṇḍāla; क्षत्तुर्जातस्तथोग्रायां श्वपाक इति कीर्त्यते Ms.1.19; श्वपाको जल्पाको भवति मधुपाकोपमगिरा । देव्यपराधक्षमापनस्तोत्रम् 6; शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः Bg.5.18; G. L.29.-फलम् lime or citron. -फल्कः N. of the father of Akrūra. -भीरुः a jackal. -यूथ्यम् a pack of dogs.-वृत्तिः f.

the life of a dog (to which servitude is often likened); सेवां लाघवकारिणीं कृतधियः स्थाने श्ववृत्तिं विदुः Mu.3.14; Ms.4.6.

servitude, service; सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन (जीवेत्) Ms.4.4.

व्याघ्रः a beast of prey.

a tiger.

a leopard. -हन् m. a hunter.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


श्वन् m. ( nom. sg. du. pl. श्वा, श्वानौ, श्वानस्; weakest base शुन्See. 2. शुनetc. , p.1082 ; in some comp. श्वाfor श्वSee. below) , a dog , hound , cur RV. etc. etc.

श्वन् (prob. fr. श्वि)in ऋजि-, दुर्गृभि-, and मातरि-श्वन्, qq. vv.

Vedic Index of Names and Subjects[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


Śvan in the Rigveda[१] and the Atharvaveda[२] is the word for ‘dog,’ the feminine being Śunī.[३] The dog was a tame animal,[४] and used to guard the house from thieves or other intruders.[५] He was also employed in hunting the boar (varāha-yu),[६] but was no match for the lion.[७] A hundred dogs are mentioned as a gift in a Dānastuti (‘Praise of Gifts’) in a Vālakhilya hymn.[८] Elsewhere the dog is regarded as unfit for sacrifice, as being unclean,[९] and is driven away from the sacrifice.[१०] To eat dog's flesh was a last resort of despair and hunger.[११] The bones of the feast were given to the dog.[१२] Saramā figures in legend as Indra's faithful dog[१३] searching for the cows. Rudra is lord of dogs (śva-pati) in the Yajurveda;[१४] the ‘dog-keeper’ (śvanin) is mentioned in the list of sacrificial victims at the Puruṣamedha (‘human sacrifice’) in the same Saṃhitā.[१५] The four-eyed (catur-akṣa) dogs of certain texts[१६] are, of course, mythological.[१७] Cf. Kurkura.

  1. i. 161, 13 (where the sense is quite obscure);
    182, 4;
    ii. 39, 4, etc.
  2. Av. vi. 37, 3;
    xi. 2, 2;
    Pañcaviṃśa Brāhmaṇa, viii. 8, 22, etc.
  3. Av. iv. 20, 7 (catur-akṣī);
    Śatapatha Brāhmaṇa, vi. 5, 2, 10.
  4. Rv. ii. 39, 4.
  5. Rv. vii. 55, 5.
  6. Rv. x. 86, 4.
  7. Av. iv. 36, 6.
  8. Rv. viii. 55, 3.
  9. Jaiminīya Brāhmaṇa, i. 51, 4;
    Satapatha Brāhmaṇa, xii. 4, 1, 4.
  10. Rv. ix. 101, 1.
  11. Rv. iv. 18, 3. Later, śva-paca (‘dog-cooking’) denotes a degraded caste.
  12. Av. vi. 37, 3. Cf. ix. 4, 16.
  13. i. 62, 3;
    72, 8, etc. See Macdonell, Vedic Mythology, p. 151.
  14. Vājasaneyi Saṃhitā, xvi. 28;
    Kāṭhaka Saṃhitā, xvii. 13;
    Maitrāyaṇī Saṃhitā, ii. 9, 5.
  15. Vājasaneyi Saṃhitā, xvi. 27;
    xxx. 7;
    Taittirīya Brāhmaṇa, iii. 4, 3, 1, etc. Cf. śva-nī (‘dog-leader’), Maitrāyaṇī Saṃhitā, ii. 9, 5.
  16. Cf. Rv. x. 14, 10. 11;
    Av. xviii. 2, 11. 12: Taittirīya Āraṇyaka, vi. 3, 1;
    Taittirīya Brāhmaṇa, iii. 8, 4, 1;
    Śatapatha Brāhmaṇa, xiii. 1, 2, 9, etc.
  17. Bloomfield, Journal of the American Oriental Society, 15, 165 et seq.;
    Hymns of the Atharvaveda,
    500, thinks that Yama's two dogs are the sun and the moon (cf. Divya Śvan).

    Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 233: Hopkins, American Journal of Philology, 15, 154-163.
"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=श्वन्&oldid=505086" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः