नौ

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्


यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नौः, स्त्री, (नुद्यतेऽनयेति । नुद प्रेरणे + “ग्लानु- दिभ्यां डौः ।” उणां २ । ६४ । इति डौः ।) नौका । इत्यमरः । १ । १० । १० ॥ यथा, महा- भारते । १ । १५० । ४ -- ५ । “ततः स प्रेषितो विद्वान् विदुरेण नरस्तदा । पार्थानां दर्शयामास मनोमारुतगामिनीम् ॥ सर्व्ववातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम् । शिवे भागीरथीतीरे नरैर्व्विश्रम्भिभिः कृताम् ॥” एतेन यन्त्रवाहिता नौका प्रतीयते । कलेर नौका इति इष्टिम्बोट् इति च यस्याः प्रसिद्धिः ॥

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नौ स्त्री।

नौका

समानार्थक:नौ,तरणि,तरि,पोत

1।10।10।2।2

जलोच्छ्वासाः परीवाहाः कूपकास्तु विदारकाः। नाव्यं त्रिलिङ्गं नौतार्ये स्त्रियां नौस्तरणिस्तरिः॥

अवयव : नौकापार्श्वद्वयबन्द्धचालनकाष्ठम्,नौपृष्ठस्थचालनकाष्ठम्

सम्बन्धि2 : नद्यादितरणे_देयमूल्यम्,नाविकः

वृत्तिवान् : नाविकः,वहित्रवाहकः

 : तृणादिनिर्मिततरणसाधनम्, अकृत्रिमजलवाहनम्, काष्ठजलवाहिनी, अर्धनौका

पदार्थ-विभागः : वाहनम्, द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, स्थानम्, मानवनिर्मितिः

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नौ¦ स्त्री नुद--डौ। जलोपरिप्लवनसाधने

१ तरणौ
“नोदके[Page4154-a+ 38] शकटं याति न च नौर्गच्छति स्थले” हितो॰
“स्यन्दनाश्वैःतमे युध्येदनूपे नौद्विपैस्तथा” मनुः
“विप्रक्षत्रविशस्तरन्तिच यया नावा तयैवेतरे” मृच्छ॰

२ यन्त्रचालनीये नैभेदेच
“ततः प्रवासितो विद्वान् विदूरेण नरस्तदा। पार्थानांदर्शयामास मनोमारुतगामिनीम्। सर्ववातसहां नावंयन्त्रयुक्तां पताकिनीम्। शिवे भागीरथीतीरे नरैर्वि-स्रम्भिभिः कृताम्” भा॰ आ॰

१४

९ अ॰। ततः तार्य्ये यत्। नाव्य नावा तार्य्ये व्रीह्यादि यवखादि॰ इक। नाविकनौविशिष्टे त्रि॰। नावा तरति
“नौद्व्यचष्ठन्” ठन्। नाविक नावा तारिणि त्रि॰‘ नावोद्विगाः’ पा॰। नौश-ब्दान्तात् द्विगोष्टच् नतु तद्धितलुकि। द्वाभ्यां नौभ्यामा-गतः द्विनावरूप्यः
“द्विगोर्लुगनपत्ये” पा॰ अचीत्यस्यापक-र्षणात् अत्र हलादेर्न लुक्। पञ्चनावप्रियः उत्तरपद-द्विगुः द्विनावं त्रिनावम् समा॰ द्वि॰। अतद्धितनुकीतिकिं? पञ्चभिर्नौभिः क्रीतः आर्हीयष्ठक् अध्यर्द्धपूर्वेत्या-दिना तस्य लुकि न, द्विनौः इत्येव। अर्द्धं नावःएकदेशितत्पु॰ टच्। अर्द्धनावम् क्लीवत्वं कोषात्।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नौ¦ f. (-नौः) A boat, a vessel in general. E. नुद् to send, Una4di aff. डौ।

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नौ [nau], f.

A ship, boat, vessel; महता पुण्यपण्येन क्रीतेयं कायनौस्त्वया Śānti.3.1.

N. of a constellation.

Time; नौः काले तरणावपि Nm.

Comp. आरोहः (नावारोहः) a passenger on board a ship.

a sailor. -कर्णधारः a helmsman, pilot. -कर्मन् n. the occupation of a sailor; निषादो मार्गवं सूते दासं नौकर्मजीविनम् Ms.1.34. -क्रमः a bridge of boats. -चरः, -उपजीवकः, -जीविकः a sailor, boatman; यादोनाथः शिवजलपथः कर्मणे नौचराणाम् R.17.81.-तार्य a. navigable, to be traversed in a ship. -दण्डः an oar. -यानम् navigation. -यायिन् a. going in a boat, a passenger; एष नौयायिनामुक्तो व्यवहारस्य निर्णयः Ms.8.49.-वाहः a steersman, pilot, captain. -व्यसनम् shipwreck, naufrage; नौव्यसने विपन्नः Ś.6. -साधनम् fleet, navy; वङ्गानुत्खाय तरसा नेता नौसाधनोद्यतान् R.4.36.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नौ encl. acc. dat. gen. du. of 1st pers. pron. (See. Pa1n2. 8-1 , 20 ) RV. etc. ( VS. also णौ; See. VPra1t. iii , 85 ).

नौ f. a ship , boat , vessel RV. etc.

नौ f. (in astrol. ) N. of a partic. appearance of the moon or of a constellation Var.

नौ f. = वाच्Nir. i , 11 (either because prayer is a vessel leading to heaven or fr. नु4 , " to praise ").([ cf. 2. नावand 7. नु; Gk. ? , ? , etc. ; Lat. na1vis , nau-ta , nau-fragus etc. ; Icel. no4r ; (?) Germ. Nachen.])

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=नौ&oldid=403187" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः