सभा

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्


यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सभा, स्त्री, (सह भान्ति शोभन्ते यत्रेति । भा दीप्तौ + भिदादित्वात् अधिकरणे अङ् । सहस्य सः ।) सह भान्ति अत्र । मज्लिस् इति पार- सीक भाषा । पञ्चायित इति हिन्दी भाषा । मिटिं इति इङ्गरेजी भाषा । तत्पर्य्यायः । समज्या २ परिषत् ३ गोष्ठी ४ समितिः ५ संसत् ६ आस्थानी ७ आस्थानम् ८ सदः ९ समाजः १० । इत्यमरः ॥ पर्षत् ११ इति जटा- धरः ॥ तल्लक्षणादि यथा । मनुः । “यस्मिन् देशे निषीदन्ति विप्रा वेदविदस्त्रयः । राज्ञः प्रतिकृतो विद्वान् ब्राह्मणस्तां सभां विदुः ॥” * ॥ विद्वत्संहतावपि सभापर्य्यायपरिषच्छब्दमाह स एव । “त्रैविद्यो हैतुकस्तर्की निरुक्तो धर्म्मपाठकः । त्रयश्चाश्रमिणः पूर्व्वे परिषत् स्याद्दशावराः ॥” त्रैविद्यः त्रिवेदपारगः । हैतुकः सद्युक्ति- व्यवहारी । अतएवामरसिंहः । सभा सदसि सभ्ये च । अत्र भा दीप्तिः प्रकाशो ज्ञानमिति यावत् । तया सह साक्षात् परम्परया वा वर्त्तते इति सभा ॥ * ॥ कात्यायनः । “कुलशीलवयोवृत्तवित्तवद्भिरधिष्ठितम् । बणिगभिः स्यात कतिपयैः कुलवृद्धैरधिष्ठि- तम् ॥” सद इति शेषः । इति व्यवहारतत्त्वम् ॥ * ॥ सामाजिकः । द्यूतम् । एहम् । इति मेदिनी । समूहः । इति हेमचन्द्रः ॥ * ॥ सभायां एकाकि- गमननिषेधो यथा, -- “नैकश्चरेत् सभां विप्रः समवायञ्च वर्ज्ज- येत् ॥” इति कौर्म्मे उपविभागे १५ अध्यायः ॥

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सभा स्त्री।

सभागृहम्

समानार्थक:वास,कुटी,शाला,सभा

2।2।6।1।4

वासः कुटी द्वयोः शाला सभा सञ्जवनं त्विदम्. चतुःशालं मुनीनां तु पर्णशालोटजोऽस्त्रियाम्.।

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, स्थानम्, मानवनिर्मितिः

सभा स्त्री।

सभा

समानार्थक:समज्या,परिषद्,गोष्ठी,सभा,समिति,संसद्,आस्थानी,आस्थान,सदस्,आस्था,प्रतिश्रय

2।7।15।1।4

समज्या परिषद्गोष्ठी सभासमितिसंसदः। आस्थानी क्लीबमास्थानं स्त्रीनपुंसकयोः सदः॥

अवयव : सामाजिकाः

 : देवसभा, पानसभा

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलनिर्जीवः, स्थानम्, मानवनिर्मितिः

सभा स्त्री।

सभ्यम्

समानार्थक:सभा

3।3।137।2।1

क्षत्रियेऽपि च नाभिर्ना सुरभिर्गवि च स्त्रियाम्. सभा संसदि सभ्ये च त्रिष्वध्यक्षेऽपि वल्लभः॥

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, चलसजीवः, मनुष्यः

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सभा¦ स्त्री सह भान्ति अभीष्टनिश्चयार्थमेकत्र यत्र गृहे। बहूनां समावेशनस्थाने

२ तदधिष्ठायिजनसमूहे च अ-मरः
“यस्मिन् देशे निषीदन्ति विप्रा वेदविदस्त्रयः। राज्ञः प्रतिकृतो विद्वान् ब्राह्मणस्तां सभां विदुः”। विद्व-तसंहतावपि सभापर्य्यायपरिषच्छब्दमाह
“त्रैविद्या॰हैतुकस्तर्की निरुक्तो धर्मपाठकः। त्रयश्चाश्रमिणः पूर्वेपरिषत् स्याद्दशावरा” मनुः।

३ द्रूते

४ गृहे मेदि॰

५ समूहेहेमच॰। समूहपरत्वे

६ त॰ न॰। दासीसभं नृपसभ-मित्यादि। व्यवहारदर्शनार्थसमास्थानञ्च वीरमि॰ दर्शितंयथा वृहस्पतिः
“दुर्गमध्ये गृहं कुर्य्याज्जलवृक्षन्वितंपृथक्। प्राग्दिशि प्राङ्मुखीं तस्य लक्षण्याङ्कल्पयेत्स-भाम्। प्रतिमालेख्यदेवैश्च युक्तामग्न्यम्बुना तथा” इतिलक्षण्यां वास्तुशास्त्रोक्तलक्षणेन लक्षिताम्। अग्न्य-म्बुनेति समाहारद्वन्द्वः। सभाया धर्माभिकरणत्वंकात्यायन आह
“धर्मशास्त्रानुसारेण अर्थशास्त्रवियेच-नम्। यत्राधिक्रियते स्थाने धर्माधिकरणं हि तदिति”। तत्र सभ्योपवेशनमाह मनुः
“यस्मिन् देशे इत्यादि” प्रागुक्तम्त्रय इत्युपलक्षणम् अधिकानामपि स्मृतत्वात्। तच्चवक्ष्यते। अधिकृतो विद्वान् प्राड्विवाकः अत्र प्रविशेत्सभाम् सभामेव प्रविश्येत्यादिवचनात् समा सुख्यव्यवहार-दर्शनख्यानम्। अन्यान्यमुख्यानि व्यवहारस्थनानावाक्या-दवगन्तष्यानि।
“दश स्थानानि वादानां पञ्च चैवाब्रवीद्भृगुः। निर्णयं येन गच्छन्ति विवादं प्राप्य वादिनः। आरण्यास्तु स्वकैः कुर्य्युः मार्थिकाः सार्थिकैस्तथा। सैनिकाः सैनिकैरेव ग्रामेऽप्युभयवासिभिः। उभयानुम-तञ्चैव मृह्यते स्थानमीप्सितम्। कुलिकाः सार्थमुख्याश्चपुरग्रामनिवासिनः। ग्रामपौरगणश्रेण्याश्चातुर्विद्ययवर्गिणः। कुलानि कुलिकाश्चैव नियुक्ता नृपतिस्तथा” [Page5227-b+ 38] इति। स्वकैरारण्यवैः ग्रामेऽपीत्यपिशब्दाद् वे ग्रामे-ऽरण्यादौ च निवसन्ति ते उभयवासिभिर्निर्णयं कुर्य्यु-रुभयव्यवहराभिज्ञत्वात्तेषाम् कुलिकाः कुलश्रेष्ठाः। सार्थो श्रामदेवयात्रादौ मिलितो जनसङ्घः तन्मुख्याःसार्थवाहादयः। पुरं मुख्यनगरम् तस्मादर्वाचीनोग्राम इति पुरग्रामनिवासिनोर्भेदः सार्थकुलिकादीनिपञ्च स्थानानि तानि चारण्याकादीनामेव, ग्रामादीनिदश स्थानानि साधारणानि। ग्रामो ग्रामाकारेणावस्थि-तोजनः। पौरः पुरवासिनां समूहः
“श्रेण्यो रज-काद्यष्टादश हीनजातयः। चातुर्विद्यः आन्विक्षिक्या-दिविद्याचतुष्टयोपेतः वर्गिणा गणप्रभृतयः। राज्ञःसभाप्रवेशस्तत्रैव दर्शितः। तत्र मनुः
“व्यवहारान् दिव-क्षुस्तु ब्राह्मणैः सह पार्थिवः। मन्त्रज्ञैर्मन्त्रिभिश्चैव वि-नीतः प्रविशेत् सभाम्। तत्रासीनः स्थितो वापि पा-णिमुद्यम्य दक्षिणम्। विनीतवेषाभरणः प्रश्येत् का-र्य्याणि कार्य्यिणाम्। प्रत्यहं देशदृष्टैश्च शास्त्रदृष्टैश्चहेतुभिः। अष्टादशसु मार्गेषु निबद्धानि पृथक् पृ-थक्। धर्मासनमधिष्ठाय संवीताङ्गः समाहितः। प्रणम्य लोकपालेभ्यः कार्य्यदर्शनमारभेत्” इति

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सभा¦ f. (-भा)
1. A house.
2. An assembly. a meeting.
3. A Court of Justice.
4. A gambling-house.
5. A much frequented place. E. स for सह together, भा to shine, affs. अङ् and टाप् |

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सभा [sabhā], [सह भान्ति अभीष्टनिश्चयार्थमेकत्र यत्र गृहे Tv.]

An assembly, a council, conclave; पण्डितसभां कारितवान् Pt.1; न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धाः H.1.

Company, society, meeting, large number.

Council chamber or hall; ततः सभां करिष्यामि पाण्डवस्य यशस्विनीम् Mb.2.3.4;12.47.7.

A court of justice.

A public audience (modernlevee.)

A gambling-house.

Any room or place much frequented.

A house for lodging travellers (धर्मशाला).

An eating house.

Comp. आचारः the customs of society.

court-manners.

आस्तारः an assistant at an assembly.

a member of a society.-उचितः a learned Brāhmaṇa, an educated person.-उद्देशः the neighbourhood of any place of meeting.-कारः the builder of a hall. -गृहम् an assembly-hall.

पतिः, नायकः the president of a society, chairman.

the keeper of a gaming-house. -परिषद् the session of an assembly. -पालः the keeper of a public building or assembly. -पूजा worship or reverence paid to the audience. -मण्डपः an assembly hall. -मध्ये ind. in society. -योग्य a. suitable for society. -सद् m.

an assistant at an assembly or meeting.

a member of an assembly or meeting.

an assessor, a juror. -साहः a victor in a debating hall.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सभा f. (of unknown derivation , but probably to be connected with 7. स; ifc. also n( सभ). ; See. Pa1n2. 2-4. 23 etc. , and एक-सभ)an assembly , congregation , meeting , council , public audience RV. etc.

सभा f. social party , society , good society(See. comp. )

सभा f. Society (personified as a daughter of प्रजापति) AV.

सभा f. a place for public meetings , large assembly-room or hall , palace , court of a king or of justice , council-chamber , gambling-house etc. ib.

सभा f. a house for lodging and accommodating travellers Mn. MBh. etc. ; an eating-house (See. महा-स्). ([ cf. Goth. sibja ; Germ. sippa , Sippe ; Angl.Sax. sibb ; Eng. god-sib , gossip.])

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=सभा&oldid=393138" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः