चन्द्र

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्


यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


चन्द्रम्, क्ली, (चन्दति दीप्यते इति । चदि + “स्फायितञ्चीति ।” उणां । २ । १३ । इति रक् ॥) स्वर्णम् । चुक्रम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (वृत्त- विशेषः । यथा, वृत्तग्रन्थे । “द्विजवरगणयुगमुपधाय परिकलय कर- मथनगणयुगलमिह गन्धयुगमपि वितर । फणिनृपतिभणितमिति चन्द्रमिदमिति शृणुत सकलकविकुलहृदयमोदकरमवतनुत ॥”)

चन्द्रः, पुं, (चन्दयति आह्लादयति चन्दति दीप्यते इति वा । चन्द + “स्फायितञ्चीति ।” उणां ।

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


चन्द्र पुं।

चन्द्रः

समानार्थक:हिमांशु,चन्द्रमस्,चन्द्र,इन्दु,कुमुदबान्धव,विधु,सुधांशु,शुभ्रांशु,ओषधीश,निशापति,अब्ज,जैवातृक,सोम,ग्लौ,मृगाङ्क,कलानिधि,द्विजराज,शशधर,नक्षत्रेश,क्षपाकर,तमोनुद्,विरोचन,राजन्,हरि,तमोपह

1।3।13।2।3

अपिधानतिरोधानपिधानाच्छादनानि च। हिमांशुश्चन्द्रमाश्चन्द्र इन्दुः कुमुदबान्धवः॥

अवयव : चन्द्रस्य_षोडशांशः,खण्डमात्रम्,समाम्शः,ज्योत्स्ना,चिह्नम्

वैशिष्ट्यवत् : ज्योत्स्ना,नैर्मल्यम्

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, तेजः, ग्रहः

चन्द्र पुं।

रोचनी

समानार्थक:काम्पिल्य,कर्कश,चन्द्र,रक्ताङ्ग,रोचनी

2।4।146।2।3

अव्यथातिचरा पद्मा चारटी पद्मचारिणी। काम्पिल्यः कर्कशश्चन्द्रो रक्ताङ्गो रोचनीत्यपि॥

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, पृथ्वी, अचलसजीवः, ओषधिः

चन्द्र पुं।

सुवर्णम्

समानार्थक:स्वर्ण,सुवर्ण,कनक,हिरण्य,हेमन्,हाटक,तपनीय,शातकुम्भ,गाङ्गेय,भर्मन्,कर्बुर,चामीकर,जातरूप,महारजत,काञ्चन,रुक्म,कार्तस्वर,जाम्बूनद,अष्टापद,गैरिक,कलधौत,रजत,रै,भूरि,चन्द्र

3।3।183।1।2

स्वर्णेऽपि भूरिचन्द्रौ द्वौ द्वारमात्रेऽपि गोपुरम्. गुहादम्भौ गह्वरे द्वे रहोऽन्तिकमुपह्वरे॥

वृत्तिवान् : स्वर्णकारः

 : अलङ्कारस्वर्णम्

पदार्थ-विभागः : , द्रव्यम्, तेजः, धातुः

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


चन्द्र¦ पु॰ चदि--आह्लादे णिच्--रक्। व्योमस्थे जलमये म-ण्डलाकारे (चां द) ख्याते पदार्थे। तन्मण्डलमानादिइन्दुशब्दे

९५

५ ।

५६ पृ॰ उक्तम्। स च ग्रहभेदः तदधि-ष्ठावृदेवादि ग्रहयज्ञशब्दे

२७

५७ पृ॰ दर्शितम्। अधि-कमिन्दुशब्दे

९३

० पृष्ठादौ दृश्यम्। तस्योत्पत्तिःअत्रिजशब्दे

११

१ पृ॰ उक्तम्। तद्वंशादि हरिवंशे भाग-वते च दृश्यम्। चन्द्रस्य दिग्वलवर्ण्णादिज्ञानाय सर्वग्रहा-णां दिग्बलाद्युच्यते तत्र ज्यो॰ त॰
“रक्तश्यामोभास्करोगौरैन्दुर्नात्युच्चाङ्गोरक्तगौरोमही-जः। दूर्वाश्यामोज्ञोगुरुर्गौरगात्रः श्यामः शुक्रोभा-स्करिः कृष्णदेहः”।
“सूर्य्यः शुक्रः क्षमापुत्रः सैंहि-केयः शनिः शशी। सौम्यस्त्रिदशमन्त्री च प्राच्यादि-दिगधीश्वराः”।
“प्राच्यां सौम्यसुराचार्य्यौ याम्याभास्करभूमिजौ। प्रत्यक् सौरिरुदीच्यान्तु सितेन्दूदिग्वलान्वितौ”।
“भौमार्कजीवाः पुरुषाः क्लीवौ सोम-जभानुजौ। स्त्र्याख्यौ भार्गवचन्द्रौ द्वौ तत्पतित्वा-त्तथोच्यते”।
“चन्द्रार्कजीवाज्ञसितौ कूजाकीं यथाक्रम” [Page2887-a+ 38] सत्वरजस्तमांसि”।
“कटुलवणतिक्तमिश्रितमधुराम्लौ चकषायकोऽर्कतः”।
“ब्राह्मणे शुक्रवागोशौ क्षत्रिये भौम-भास्करौ। चन्द्रोवैश्ये बुधः शूद्रे पतिर्मन्दोऽन्त्यजेजने”।
“ऋग्वेदाधिपतिर्जीवोयजुर्येदाधिपः सितः। सामवेदाधिपोभौमः शशिजोऽथर्ववेदराट्”।
“मधु-पिङ्गरादृक्चतुरश्रतनुः पित्तप्रकृतिः सविताल्पकचः। तनुवृत्ततनुर्बहुवातकफःप्राज्ञशशी मृदुवाक् शुभदृक्। भूमिजस्तरुणभूर्त्तिरुदारः पैत्तिकः सुचपलः कृशमध्यः। श्लिष्टाक् सततहास्यरुचिर्ज्ञः पित्तमारुतकफप्रकृतिश्च। वृहत्तनुः पिङ्गलमूर्द्धजेक्षणोवृहस्पतिः श्रेष्ठमतिः कफा-त्मकः। भृगुः सुखी कान्तवपुः सुलोचनः कफानिला-त्माऽसितवक्रमूर्द्धजः। मन्दोऽलसः कषिलदृक् कृशदीर्घ-गात्रः स्थूलोऽङ्घ्रिजः परुषलोमकचोऽनिलात्मा”
“मित्राणि सूर्य्यच्छिशिभौमजीवाः सूर्य्येन्दुजौ सूर्य्य-शशाङ्कजीवाः। आदित्यशुक्रौ रविचन्द्रभौमा बुधार्कजौचन्द्रजभार्गवौ च।
“सितासितौ चन्द्रमसो न कश्चित्बुधः शशी सौम्यसितौ रवीन्दू। रवीन्दुभौमा रवित-स्त्वमित्रा मित्राविशेषस्तु समः प्रदिष्टः। बुधः कुजेज्या-स्फुजिदर्कपुत्राः, शुक्रार्कजौ, भौमसुरेज्यमन्दाः। शनिः,कुजेज्यौ सुरराजमन्त्री रव्यादितोऽमी समसंज्ञिताः स्युः”। तच्चारफलादिकम् वृ॰ स॰ उक्तम् तच्च इन्दुशब्दे

९३

१ ।

३२ पृ॰ दृश्यम्
“अर्द्धादूनः शशी पापः” समयामृतम्। अद्रिजातसोमस्य चन्द्रलोकप्राप्तिकथा काशीख॰

१४ अ॰।
“पिता सोमस्य भो विप्र! जज्ञेऽत्रिर्भगवानृषिः। ब्रह्म-णोमानसात् पूर्वं प्रजासर्गं विधित्सतः। अनुत्तरंनाम तपो येन तप्तं हि तत् पुरा। त्रीणि वर्षसहस्राणिदिव्यानीति हि नौ श्रुतम्। ऊर्द्धमाचक्रमे तस्य रेतःसोमत्वमीयिवः। नेत्राभ्यां तच्च सुस्नाव दशधा द्योतयत्-दिशः। तं गर्भविधिना हृष्टा दश देव्यो दधुस्ततः। समेत्यधारयामासुर्नैव ताः समशक्नुवन्। यदा न धारणेशक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिश। ततस्ताभिः सजूः सोमोनि-ष्पपात वसुन्धराम्। पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लोक-पितामहः। रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया। स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुन्धराम्। द्विः सप्तकृत्वेद्रुहिणश्चकाराये प्रदक्षिणम्। तस्य यत् प्लावितन्तेजःपृथिवीमन्वपद्यत। तेनौषध्यः समुद्भूता याभिः सन्धार्य्यतेजगत्। स लब्धतेजा भगवान् ब्रह्मणा वर्द्धितः स्वयम्। तपस्तेपे सहाभाग! पद्मानां दशतीर्दश। अविमुक्तं[Page2887-b+ 38] समासाद्य क्षेत्रं परमपावनम्। संस्थाप्य लिङ्गममृतचन्द्रेशाख्यं खनामतः। वीजोषधीनां तोयानां राजाऽभूच्च द्विजन्मनाम्। प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वेशस्य पिना-किनः। तत्र कुण्डं विधायैकममृतोदमिति स्मृतम्। यस्या-म्बुपानस्रानाभ्यां नरोऽज्ञानात् प्रमुच्यते। तुष्टेन देव-देवेन स्वमौलौ योधृतः सदा। आदाय तत्कलामेकांजगत्सञ्जीवनीं पराम्। पश्चाद्दक्षेण शप्तोऽपि मासान्तेक्षयमाप्य च। आप्याय्यतेऽसौ कलया पुनरेघ तया शशी। स तत् प्राप्य महद्राज्यं सोमः सोमवतां वरः। राजसूयंसमाजह्रे सहस्रशतदक्षिणम्। दक्षिणामददत् सोमस्त्रिलोकानिति नौ श्रुतम्। तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सद-स्येभ्यश्च भोद्विज!। हिरण्यगर्भो ब्रह्मात्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोऽ-भवन्। सदस्योऽभूद्धरिस्तत्र बहुभिर्मुनिभिर्वृतः। तंसिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः। कीर्त्तिर्धृतिश्चलक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविर। उमया सहितं रुद्रंसन्तर्प्याध्वरकर्मणा। प्राप सोमैति ख्यातिं दत्तांसोमेन शम्भुना। तत्रैव तप्तवान् सोमस्तपः परमदुष्क-रम्। तत्रैव राजसूयञ्च चक्रे चन्द्रेश्वराग्रतः। तत्रैवब्राह्मणैः प्रीतैरित्युक्तोऽसौ कलानिधिः। सोमोऽस्नाकंब्राह्मणानां राजा त्रैलोक्यदक्षिणः। तत्रैव देवदेवस्यविलोचनपदङ्गतः। शम्भुना प्रोतमनसा त्रैलोक्याह्ला-दहेतवे। त्वं ममापि परा मूर्त्तिरित्युक्तस्तत्तपीबलात्!जगत्तवोदयं प्राप्य भविष्यति सुखोदयम्। त्वत्पीयूषमयैर्हस्तैः स्पृष्टमेतच्चराचरम्! भानुतापपरीतञ्च परांग्नानिं विहास्यति”।
“इति दत्त्वा वरान् शम्भुस्तस्मै चन्द्रमसे द्विज!। अन्तर्हितो महेशानस्तस्मिन् वैश्वेश्वरे पुरे। तदारभ्य चलोकेऽस्मिन् द्विजराजाऽधिपोऽभवत्”। तस्य मासमध्येदक्षशापात् क्षयवृद्धी पाद्मे स्वर्गखण्डे उक्ते यथा
“अश्विन्याद्यास्तु दक्षस्य उपयेमे सुता विधुः। रोहिण्यामेव सततं बद्धप्रेमा रराम ह। दृष्ट्वा तदितरास्तानुतप्ताः पितरमब्रुवन्। अस्माकं कामदस्तात। जामातातव रोहिणीम्। रमयत्येव सततं तेन तप्ता वयं पितः!। तत् श्रुत्वा चाप्रियं दक्षः सोममाह भजस्व भोः। प्रेम्णा समेन सर्व्वास्त्वं दुहितॄर्मम मानद!। जगृहे तद्वचोनैव सोमः सप्रेम रोहिणीम्। तथैव रमयामास श्रुत्वादक्षश्चुकोप ह। शशाप तेन भविताऽपक्षीणोऽस्मद्वचा-तिगः। यक्ष्मणा च परिग्रस्तो भव त्वं क्षीणरेतकः। [Page2888-a+ 38] अय क्षयमिते तस्मिन् सर्व्वास्ताः सहिताः स्त्रियः। पितरं शरणं प्राप्ताः क्षीयते नः पतिः पितः!। न वयंतेन वर्त्तामो विना सुखनिराकृताः। उवाच दक्षस्ताः सर्व्वा शापो मे नान्यथा भवेत्। मासमध्ये पक्ष-मेकं वर्द्धतां स क्रमेण वै। क्षयं क्रमेण प्राप्नोतु पक्षमेकंव्यवस्थया। एवं शापं वरञ्चैव लेभे तस्य व्यवस्थया। तथैव राजते व्योम्नि क्षयवृद्धी दधद्विधुः”। ज्योति-षोक्ततत्कारणन्तु इन्दुशब्दे

९३

३ पृ॰ दर्शितम्।

२ आह्लादजनकद्रव्यमात्रे त्रिका॰।

३ कर्पूरे

४ स्वर्णे

५ जले

६ काम्पिल्ले पु॰ मेदि॰।

७ द्वीप्रभेदे शब्दमा॰।

८ विसर्गवर्णेतन्त्रसंकेतः चदि--दीप्तौ रक्।

९ कमनीये त्रि॰

१० मयूरपिच्छे मेचके हेमच॰।

११ शोणमुक्ताफले व्याडिः। अन्त्यपदलोपे

१२ चन्द्रगुप्ते नृपे च।
“क्रूरग्रहः सकेतुःचन्द्रमसंपूर्ण्णमण्डलमिदानीम्” मुद्रारा॰।
“चन्द्रं गतापद्मगुणान्न भुङ्क्ते” कुमा॰।
“बधूजनश्चन्द्रमधश्चकार” नाघः।
“चन्द्रचन्दनरोलम्बरुताद्युद्दीपनं मतम्” सा॰द॰ तस्य शृङ्गाररसोद्दीपकत्वमुक्तम्। स्वर्णे
“चन्द्ररथः
“होता मन्द्रः शृणुवच्चन्द्ररथः” ऋ॰

१ ।

१४

१ ।

१२ ।

१३ हीरके। चन्द्राघिष्ठातृके

१४ मृगशिरोनक्षत्रे

१५ एकाङ्के च।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


चन्द्र¦ m. (-न्द्रः)
1. The moon considered as a planet or a deity.
2. Cam- phor.
3. Water.
4. Gold.
5. A plant, (Crinum:) see रोचनी।
6. (In composition) Pre-eminent, (as पुरुषचन्द्र an eminent man, a chief, a moon of men.)
7. The edge in the peacock's tail.
8. One of the eighteen minor Dwipas or divisions of the known continent.
9. The mark of the soft aspirate.
10. A pearl with a red tinge.
11. Any thing giving pleasure. f. (-न्द्रा)
1. An awning, a canopy.
2. Small cardamoms: see एला। E. चदि to shine Unadi affix णिच् रक्।

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


चन्द्र [candra], a. [चन्द् णिच् रक्] Ved.

Glittering, bright, shining (as gold).

Lovely, beautiful.

न्द्रः The moon; यथा प्रह्लादनाच्चन्द्रः R.4.12; हृतचन्द्रा तमसेव कौमुदी 8. 37; न हि संहरते ज्योत्स्नां चन्द्रश्चाण्डालवेश्मनि H.1.61; मुख˚, वदन˚ &e.; पर्याप्तचन्द्रेव शरत्त्रियामा Ku.7.26 (for mythological account see सोम).

The moon, as a planet.

Camphor; विलेपनस्याधिकचन्द्रभागताविभावनाच्चापललाप पाण्डुताम् N.1.51.

The eye in a peacock's tail.

Water.

Gold (n. also).

A lovely or agreeable phenomenon

A spot similar to the moon.

The symbol or mark of a Visarga.

A reddish kind of pearl.

The fifth lunar mansion.

The number 'one' (used at the end of comp. चन्द्र means 'excellent', 'eminent' or 'illustrious'; as पुरुषचन्द्रः 'a moon of men', an excellent or illustrious man).

न्द्रा Small cardamoms.

An open hall only furnished with a roof.

An awning, a canopy.

Comp. अंशुः Viṣṇu.

a moon-beam. -अर्धः the half moon; Pt.4. ˚चूडामणिः, ˚मौलिः, ˚शेखरः epithet of Śiva.

आतपः moon-light.

an open hall only furnished with a roof. -आत्मजः, -औरसः, -जः, -जातः, -तनयः, -नन्दनः, -पुत्रः the planet Mercury.-आतपः the moon-light; चन्द्रातपमिव रसतामुपेतम् K.

आदित्यौ The moon and the sun.

N. of curls on the forehead of a horse; चन्द्रादित्यौ ललाटस्थौ नृपाणां जयवर्धनौ Śālihotra of Bhoja 25. -आनन a. moon-faced. (-नः) an epithet of Kārtikeya. -आपीडः an epithet of Śiva.-आभासः 'false moon', an appearance in the sky resembling the real moon. -आह्वयः camphor. -इष्टा a lotus plant, or a collection of lotuses, blossoming during the night.

उदयः moon-rise.

a mercurial preparation used in medicine. (-या) a kind of medicine for the eyes. -उपलः the moon stone.

कला a digit of the moon; राहोश्चन्द्रकलामिवाननचरीं दैवात्समासाद्य मे Māl.5.28.

the crescent before or after the new moon.

A cattle-drum.

A kind of fish; L. D. B.-कान्तः, -मणिः the moon-stone (supposed to ooze away under the influence of the moon); द्रवति च हिमश्मावुद्गते चन्द्रकान्तः U.6.12; Śi.4.58; Amaru.57; Bh.1.21; Māl.1.24. (-तः, -तम्) the white eatable water-lily blossoming during the night. (-तम्) sandal-wood.

कान्ता a night.

the wife of the moon.

moonlight. -कान्तिः f. moon-light. -n. silver. -कुल्या N. of a river in Kashmir; अवतारयतस्तस्य चन्द्रकुल्याभिधां नदीम् Rāj. T.1.318. -क्षयः the new-moon-day or the last day of a lunar month (अमा) when the moon is not visible.-गृहम् the fourth sign of the zodiac, Cancer. -गोलः the world of the moon, lunar sphere. ˚रथः a deceased progenitor, the manes. -गोलिका moon-light. -ग्रहणम् an eclipse of the moon. -चन्चला a small fish. -चूडः, -मौलिः, -शेखरः, -चूडामणिः epithets of Śiva; ('having the moon for his crest', 'moon-crested'); रहस्युपालभ्यत चन्द्र- शेखरः Ku.5.58,86; R.6.34; नखेन कस्य धन्यस्य चन्द्रचूडो भविष्यति Udb. -दाराः (m. pl.) 'the wives of the moon', the 27 lunar mansions mythologically regarded as so many daughters of Dakṣa and married to the moon. -द्युतिः sandal-wood. -f. moon-light. -नामन्m. camphor. -निभ a. bright, handsome. -निर्णिज् a. having a brilliant garment; पतरेव चचरा चन्द्रनिर्णिक् Rv.1.16.8. -पञ्चागम् the luni-solar calendar.-पादः a moon-beam; नियमितपरिखेदा तच्छिरश्चन्द्रपादैः Me. 7; Māl.3.12. -प्रज्ञप्तिः f. N. of the sixth Upāṅga of the Jainas. -प्रभा moon-light. -प्रासादः An apartment at the house-top; Ks.

बाला large cardamoms.

moon-light. -बिन्दु the sign for the nasal ()-बुध्न a. having a bright standing ground; चन्द्रबुध्नो मदवृद्धो मनीषिभिः Rv.1.52.3. -भस्मन् n. camphor.-भागा N. of a river in the south. -भासः a sword; see चन्द्रहास. -भूति n. silver. -मणिः the moon-stone

मण्डलम् the orb or disc of the moon.

the lunar sphere.

a halo round the moon. -मुखी a moon-faced (i. e. lovely) woman. -रेखा, -लेखा the digit or streak of the moon; अथवा रत्नाकराद् ऋते कुतश्चन्द्रलेखायाः प्रसूतिः Nāg.2. -रेणुः a plagiarist. -लोकः the world of the moon. -लोहकम्, -लौहम्, -लौहकम् silver.-वंशः the lunar race of kings, the second great line of royal dynasties in India. -वदन a. a moon-faced.-वल्ली, -वल्लरी The soma plant; L. D. B.

व्रतम् a kind of vow or penance = चान्द्रायण q. v.

a regal property or virtue. -विहंगमः A kind of bird; L. D. B.

शाला a room on the top (of a house &c.); चन्द्रशाला शिरोगृहम् Amar.; वियद्गतः पुष्पकचन्द्रशालाः क्षणं प्रतिश्रुन्मुखराः करोति R.13.4.

moonlight. -शालिका a room on the top of a house. -शिला the moon-stone; प्रह्लादिता चन्द्रशिलेव तूर्णम् Bk.11.15; ननु भणामि एषा सा चन्द्रमणिशिलेति Nāg.2. -संज्ञः camphor. -संभव N. of Budha or Mercury. (-वा) small cardamoms. -सालोक्य attainment of the lunar heaven. -हन् m. an epithet of Rāhu.

हासः a glittering sword.

the sword of Rāvaṇa; हे पाणयः किमिति वाञ्छथ चन्द्रहासम् B. R.1.56,61.

N. of a king of Kerala, son of Sudhārmika. [He was born under the Mūla asterism and his left foot had a redundant toe; for this his father was killed by his enemies, and the boy was left an orphan in a state of destitution. After much exertion he was restored to his kingdom. He became a friend of Krisna and Arjuna when they came to the South in the course of their wanderings with the sacrificial horse.] (-सम्) silver.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


चन्द्र mf( आ)n. (fr. श्चन्द्रSee. )glittering , shining (as gold) , having the brilliancy or hue of light (said of gods , of water [ RV. x , 121 , 9 TS. vi ] and of सोम) RV. VS. TS. vi TBr. i

चन्द्र m. the moon (also personified as a deity Mn. etc. ) VS. S3Br. etc. ( ifc. f( आ). MBh. ix R. etc. )

चन्द्र m. ifc. " the moon of " i.e. the most excellent among( e.g. पार्थिव-[ g. व्याघ्रा-दिKa1s3. ] or नरे-न्द्र-[ Ratna7v. i , 4 ] , " a most excellent king ")

चन्द्र m. the number " one " Su1ryas.

चन्द्र m. a lovely or agreeable phenomenon of any kind L.

चन्द्र m. a spot similar to the moon BhP. iv , 15 , 17

चन्द्र m. the eye in a peacock's tail L.

चन्द्र m. the mark of the विसर्ग, Tantr.

चन्द्र m. a kind of reddish pearl L.

चन्द्र m. camphor AgP. xxxv , 15

चन्द्र m. water L.

चन्द्र m. the काम्पिल्लplant L.

चन्द्र m. a metre of 4 x 19 syllables

चन्द्र m. N. of a दैत्य(= -वर्मन्, king of the काम्बोजs) MBh. i , 2667

चन्द्र m. of a son of कृष्णBhP. x , 61 , 13

चन्द्र m. of a son of विश्व-गन्धिand father of युवना-श्व, ix , 6 , 20

चन्द्र m. of a grammarian(= -गोमिन्) Ra1jat. i , 176

चन्द्र m. of a king Pan5cat. v , 9 , 2 and 10 , 0/1

चन्द्र m. of one of the ancestors of the गौडBrahmans

चन्द्र m. of several other men Ra1jat. vi f.

चन्द्र m. one of the 18 minor द्वीपs L.

चन्द्र m. = -पर्वतR. vi , 26 , 6

चन्द्र n. ( Naigh. i , 2 ; also m. L. )gold RV. ii , 2 , 4 AV. xii , 2 , 53 VS. iv , xix S3Br. Ta1n2d2yaBr. vi , 6 Ka1tyS3r.

चन्द्र n. a kind of sour rice-gruel L.

चन्द्र n. N. of a सामन्Ka1tyS3r. xxvi La1t2y.

चन्द्र n. cardamoms L.

चन्द्र n. Cocculus cordifolius( गुडूची)

चन्द्र n. = द्रा-स्पदाL.

चन्द्र n. N. of a river VP. ii , 4 , 28

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=चन्द्र&oldid=356971" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः