सूर्य

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्
दिनेशः
दिनेशः

मराठी[सम्पाद्यताम्]

नामः[सम्पाद्यताम्]

दिनेशः, अर्कः,रविहः

पर्यायपदानि[सम्पाद्यताम्]

अनुवादाः[सम्पाद्यताम्]

फलकम्:തർജ്ജമ-മേലഗ്രം

फलकम्:തർജ്ജമ-മധ്യം

फलकम्:തർജ്ജമ-അടിഭാഗം

फलकम्:വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ

फलकम्:അപൂർണ്ണം

यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सूर्य पुं।

सूर्यः

समानार्थक:सूर,सूर्य,अर्यमन्,आदित्य,द्वादशात्मन्,दिवाकर,भास्कर,अहस्कर,ब्रध्न,प्रभाकर,विभाकर,भास्वत्,विवस्वत्,सप्ताश्व,हरिदश्व,उष्णरश्मि,विकर्तन,अर्क,मार्तण्ड,मिहिर,अरुण,पूषन्,द्युमणि,तरणि,मित्र,चित्रभानु,विरोचन,विभावसु,ग्रहपति,त्विषाम्पति,अहर्पति,भानु,हंस,सहस्रांशु,तपन,सवितृ,रवि,पद्माक्ष,तेजसांराशि,छायानाथ,तमिस्रहन्,कर्मसाक्षिन्,जगच्चक्षुस्,लोकबन्धु,त्रयीतनु,प्रद्योतन,दिनमणि,खद्योत,लोकबान्धव,इन,भग,धामनिधि,अंशुमालिन्,अब्जिनीपति,चण्डांशु,क,खग,पतङ्ग,तमोनुद्,विश्वकर्मन्,अद्रि,हरि,हेलि,अवि,अंशु,तमोपह

1।3।28।1।2

सूरसूर्यार्यमादित्यद्वादशात्मदिवाकराः। भास्कराहस्करब्रध्नः प्रभाकरविभाकराः॥

अवयव : किरणः

पत्नी : सूर्यपत्नी

सम्बन्धि2 : सूर्यपार्श्वस्थः

वैशिष्ट्यवत् : प्रभा

सेवक : सूर्यपार्श्वस्थः,सूर्यसारथिः

पदार्थ-विभागः : नाम, द्रव्यम्, तेजः, ग्रहः

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सूर्यः [sūryḥ], [सरति आकाशे सूर्यः, यद्वा सुवति कर्मणि लोकं प्रेरयति; cf. Sk. on P.III.1.114]

The sun; सूर्ये तपत्यावरणाय दृष्टेः कल्पेत लोकस्य कथं तमिस्रा R.5.13. [In mythology, the sun is regarded as a son of Kaśyapa and Aditi. He is represented as moving in a chariot drawn by seven horses, with Aruṇa for his charioteer. He is also represented as all-seeing, the constant beholder of the good and bad deeds of mortals. Samjñā (or Chhāyā or Aśvinī) was his principal wife, by whom he had Yama and Yamunā, the two Aśvins and Saturn. He is also described as having been the father of Manu Vaivasvata, the founder of the solar race of kings.]

The tree called Arka.

The number 'twelve' (derived from the twelve forms of the sun).

The swallow-wort.

N. of Śiva. -Comp. -अपायः sunset; सूर्यापाये न खलु कमलं पुष्यति स्वामभिख्याम् Me.82. -अर्ष्यम् the presentation of an offering to the sun. -अश्मन् m. the sun-stone. -अश्वः a horse of the sun. -अस्तम् sunset. -आतपः heat or glare of the sun, sunshine. -आलोकः sunshine.

आवर्तः a kind of sun-flower.

a head-ache which increases or diminishes according to the course of the sun (Mar. अर्धशिशी). -आह्व a. named after the sun. (-ह्वः) the gigantic swallow-wort. (-ह्वम्) copper. -इन्दुसंगमः the day of the new moon (the conjunction of the sun and moon); दर्शः सूर्येन्दुसंगमः Ak. -उत्थानम्, -उदयः sunrise.

ऊढः 'brought by the sun', an evening guest; संप्राप्तो यो$तिथिः सायं सूर्योढो गृहमेधिनाम् । पूजया तस्य देवत्वं लभन्ते गृहमेधिनः ॥ Pt.1.17.

the time of sunset. -उपस्थानम्, -उपासना attendance upon or worship of the sun; V.1. -कमलम् the sun-flower, a heliotrope.

कान्तः the sun-stone, sun-crystal; स्पर्शानुकूला इव सूर्यकान्तास्तदन्यतेजो$भिभवाद्वमन्ति । Ś.2.7.

a crystal. -कान्ति f.

sun-light.

a particular flower.

the flower of sesamum. -कालः day-time, day. ˚अनलचक्रम् a particular astrological diagram for indicating good and bad fortune.

ग्रहः the sun.

an eclipse of the sun.

an epithet of Rāhu and Ketu.

the bottom of a water-jar. -ग्रहणम् a solar eclipse. -चन्द्रौ (also सूर्याचन्द्रमसौ) m. du. the sun and moon.

जः, तनयः, पुत्रः epithets of Sugrīva; यो$हं सूर्यसुतः स एष भवतां यो$यं स वत्सो$ङ्गदः Mv. 5.55.

of Karṇa.

of the planet Saturn.

of Yama. -जा, -तनया the river Yamunā. -तेजस् n. the radiance or heat of the sun. -द्वारम् the way of the sun; उत्तरायण q. v.; सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्याव्ययात्मा Muṇḍ.1.2.11. -नक्षत्रम् that constellation (out of the 27) in which the sun happens to be.-पर्वन् n. a solar festival, (on the days of the solstices, equinoxes, eclipses &c.). -पादः a sun-beam.

पुत्री lightning.

the river Yamunā. -प्रभव a. sprung or descended from the sun; क्व सूर्यप्रभवो वंशः क्व चाल्पविषया मतिः R.1.2. -फणिचक्रम् = सूर्यकालानलचक्रम् q. v. above. -बिम्बः the disc of the sun. -भक्त a. one who worships the sun. (-क्तः) the tree Bandhūka or its flower. -मणिः the sunstone. -मण्डलम् the orb of the sun. -मासः the solar month.

यन्त्रम् a representation of the sun (used in worshipping him).

an instrument used in taking solar observations. -रश्मिः a ray of the sun, sun-beam; Ms.5.133. -लोकः the heaven of the sun. -वंशः the solar race of kings (who ruled at Ayodhyā). -वर्चस् a. resplendent as the sun. -वारः Sunday. -विलोकनम् the ceremony of taking a child out to see the sun when four months old; cf. उपनिष्क्रमणम्. -संक्रमः, -संक्रातिः f. the sun's passage from one zodiacal sign to another.-संज्ञम् saffron. -सारथिः an epithet of Aruṇa. -सिद्धान्तः a celebrated astronomical work (supposed to have been revealed by the god Sun). -स्तुतिः f., -स्तोत्रम् a hymn addressed to the sun. -हृदयम् N. of a hymn to the sun.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


सूर्य m. the sun or its deity (in the वेदthe name सूर्यis generally distinguished from सवितृ[q.v.] , and denotes the most concrete of the solar gods , whose connection with the luminary is always present to the poet's mind Page1243,2 ; in Nir. vii , 5 he is regarded as one of the original Vedic triad , his place being in the sky , while that of अग्निis on the earth , and that of इन्द्रis in the atmosphere ; ten hymns in the RV. are entirely in praise of सूर्यe.g. i , 50 , i , 115 etc. , also AV. xiii , 2 ; he moves through the sky in a chariot drawn by seven ruddy horses or mares [see सप्ता-श्व, हरित्, हरिद्-अश्व] ; in the later mythology सूर्यis identified with सवितृas one of the 12 आदित्यs or emblems of the Sun in the 12 months of the year , and his seven-horsed chariot is said to be driven by अरुणor the Dawn as its charioteer , who is represented without legs ; the Sun , whether named सूर्यor विवस्वत्, has several wives See. सूर्याbelow) RV. etc. (See. IW. 11 ; 16 etc. RTL. 341 )

सूर्य m. a symbolical expression for the number " twelve " (in allusion to the sun in the 12 signs of the zodiac) Jyot. Hcat.

सूर्य m. the swallow-wort (either Calotropis or Asclepias Gigantea , = अर्क) L.

सूर्य m. N. of the son of बलिL.

सूर्य m. of a दानवVahniP.

सूर्य m. of an astronomer(= सूर्य-दास) Cat.

सूर्य m. epithet of शिवMBh.

सूर्य m. the daughter of सूर्यor the Sun(See. RV. i , 116 , 17 ; also described as daughter of प्रजापतिor of सवितृand wife of the अश्विन्s , and in other places as married to सोम; in RV. i , 119 , 2 she is called ऊर्जानी, and in vi , 55 , 4 , vi , 58 , 4 the sister of पूषन्[See. ] , who is described as loving her , and receiving her as a gift from the gods ; accord. to some she represents a weak manifestation of the Sun ; सूर्यासावित्रीis regarded as the authoress of the सूर्या-सूक्तRV. x , 85 ) RV. AV. AitBr. Kaus3.

सूर्य m. = वाच्Naigh. i , 11

सूर्य m. = सूर्या-सू-क्ता(See. ) S3a1n3khGr2.

सूर्य m. a new bride

सूर्य m. a drug L.

सूर्य m. the colocynth or bitter gourd L.

सूर्य mfn. solar (perhaps w.r. for सौर्य) Jyot. [For cognate words See. under 2. स्वर्.]

सूर्य etc. See. p.1243 , col , 1.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=सूर्य&oldid=244253" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः