इतिहास

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

कल्पद्रुमः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


इतिहासः, पुं, (इतिह आस्तेऽस्मिन् । इतिह + आस + घञ् ।) पूब्बवृत्तान्तः । पाचीनकथा । तत्पर्य्यायः । पुरावृत्तः २ । इत्यमरः ॥ (यथा, मनुः । ३ । २३२ । “आख्यानानीतिहासांश्च पुराणानि खिलानि च” ।) व्यासादिप्रणीतभारतादिग्रन्थः । इति भरतः ॥

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


इतिहास पुं।

पूर्वचरितप्रतिपादकग्रन्थः

समानार्थक:इतिहास,पुरावृत्त

1।6।4।2।1

शिक्षेत्यादि श्रुतेरङ्गमोङ्कार प्रणवौ समौ। इतिहासः पुरावृत्तमुदात्ताद्यास्त्रयः स्वराः॥

पदार्थ-विभागः : , पौरुषेयः

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


इतिहास¦ पु॰ इतिह पारपार्य्योपदेश आस्तेऽस्मिन् आस-आधारेघञ्

६ त॰।
“धर्मार्थकाममोक्षाणामुपदेशसमन्वितम्। पूर्बवृत्तकथाथुक्तमितिहासं प्रचक्षते” इत्यक्तलक्षणे पुरावृत्त-प्रकाशके भारतादिग्रन्थे।
“इतिहासपुराणाद्यैः षष्ठंसप्तमं नयेत्” दक्षः
“खाध्यायं श्रावयेत् पित्र्ये धर्मशास्त्राणिचैव हि। आख्यानानीतिहासांश्च पुराणानि खिलानि च” मनुः।
“वाकोवाक्येतिहासपुराणः पञ्चमोवेदानां वेदः” छा॰ उ॰
“इतिहासोत्तमादस्माज् जायन्ते कवि बद्धयः। पञ्चभ्य इव भूतेभ्योलोकसंविधयस्त्रयः। भारतस्येतिहासस्यपुण्यां ग्रन्थार्थसंयुताम्। संस्कारोपगतां ब्राह्मों ना-नाशास्त्रोपवृंहिताम्” भा॰ आ॰

१ अ॰ इत्युक्ते, भारतस्येतिहासरूपत्वम्।
“इतिहासपुराणाद्यैर्वेदं समुपवृंहयेत्” स्मृतिः।

२ अन्यस्मिन् पुरावृत्ते स च भारते शातिप-[Page0925-a+ 38] र्व्वादौ
“अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्” इत्यनेनबहुकत्वो दर्शितः।
“नवमेऽहनि तार्क्ष्योवै वैपश्चितस्तस्यवयांसि विशस्तानीमान्यासत इति वयांसि ब्रह्मचारिणइत्युपसमानीताः स्युस्तानुपदिशतीतिहासोवेदः सोयमि-तीतिहासमाचक्षीत” आश्व॰ श्रौ॰ वेदभागविशेषस्यैवेतिहा-सरूपत्वमुक्तम्। तच्च पुरावृत्तप्रतिपादकत्वात् तथेतिबोध्यम् तदभिप्रायेणैव
“वाकोव्याक्येतिहासपुराण इति” छान्दोग्यवाक्यमिति द्रष्टव्यम्। पौराणिकमतसिद्धे

३ ऐतिह्येप्रमाणे च।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


इतिहास¦ m. (-सः) History, traditional accounts of former events, heroic history, as the Mahabharata and Ramayana. E. इतिह traditional instruction, अस् to be, and घञ् aff.

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


इतिहासः [itihāsḥ], [fr. इति-ह-आस (3rd. pers. sing. Perf. of अस् to be); so it has been] (

History (legendary or traditional); धर्मार्थकाममोक्षाणामुपदेशसमन्वितम् पूर्ववृत्तं कथा- युक्तमितिहासं प्रचक्षते; Mb. cf. also आर्यादिबहुव्याख्यानं देवर्षि- चरिताश्रयम् । इतिहासमिति प्रोक्तं भविष्याद्भुतधर्मयुक् ॥

Heroic history (such as the Mahābhārata).

Historical evidence, tradition (which is recognized as a proof by the Paurāṇikas). -Comp. -निबन्धनम् legendary composition or narrative; Ś3. -पुराणम् history and legendary stories; इतिहासपुराणानि पञ्चमो वेद उच्यते । -वादः historical story, legend; Māl.3.3.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


इतिहास/ इति-हा m. ( इति-ह-आस, " so indeed it was ") , talk , legend , tradition , history , traditional accounts of former events , heroic history S3Br. MBh. Mn. etc.

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=इतिहास&oldid=455787" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः