नामन्

Wiktionary तः
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणम्, अन्वेषणम्

यन्त्रोपारोपितकोशांशः[सम्पाद्यताम्]

अमरकोशः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नामन् नपुं।

नाम

समानार्थक:आह्वय,आख्या,आह्वा,अभिधान,नामधेय,नामन्,संज्ञा,अभिख्या,गोत्र,प्रादुस्

1।6।8।1।5

आख्याह्वे अभिधानं च नामधेयं च नाम च। हूतिकारणाह्वानं संहूतिर्बहुभिः कृता॥

पदार्थ-विभागः : नाम

नामन् अव्य।

कोपः

समानार्थक:कोप,क्रोध,अमर्ष,रोष,प्रतिघ,रुट्,क्रुध्,मन्यु,उत्सव,आस्तु,नामन्

3।3।252।2।1

तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किं पृच्छायां जुगुप्सने। नाम प्राकाश्यसम्भाव्यक्रोधोपगमकुत्सने॥

वैशिष्ट्य : कोपनस्त्री#क्रोधशीलः

पदार्थ-विभागः : , गुणः, मानसिकभावः

नामन् अव्य।

कुत्सनम्

समानार्थक:नामन्

3।3।252।2।1

तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किं पृच्छायां जुगुप्सने। नाम प्राकाश्यसम्भाव्यक्रोधोपगमकुत्सने॥

पदार्थ-विभागः : , गुणः, मानसिकभावः

नामन् अव्य।

प्राकाश्यः

समानार्थक:नामन्,प्रादुस्

3।3।252।2।1

तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किं पृच्छायां जुगुप्सने। नाम प्राकाश्यसम्भाव्यक्रोधोपगमकुत्सने॥

पदार्थ-विभागः : , सामान्यम्, अवस्था

नामन् अव्य।

सम्भाव्यः

समानार्थक:नामन्,किल

3।3।252।2।1

तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किं पृच्छायां जुगुप्सने। नाम प्राकाश्यसम्भाव्यक्रोधोपगमकुत्सने॥

पदार्थ-विभागः : , शेषः

नामन् अव्य।

उपगमः

समानार्थक:नामन्

3।3।252।2।1

तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किं पृच्छायां जुगुप्सने। नाम प्राकाश्यसम्भाव्यक्रोधोपगमकुत्सने॥

पदार्थ-विभागः : , क्रिया

वाचस्पत्यम्[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नामन्¦ न॰ म्रायते अभ्यस्यते नभ्यतेऽभिधीयतेऽर्थोऽनेन वाम्ना--नम--वा।
“नामन्सीमनित्यादिना” नि॰।

१ वा-चकशब्दे

२ संज्ञाशब्दे च। बमति आख्यातार्थंप्रति स्वार्थविशेषणत्वेन नम--नि॰। क्रियां प्रति विशेषण-तापन्नार्थके प्रातिपदिकरूपे

३ शब्दभेदे
“चत्वारि पदजा-तानि नामाख्याते चोपसर्गनिपाताश्च तानीमानि भवन्तितत्रैतन्नामाख्यातयोर्लक्षणं प्रदिशन्ति भावप्रधानमा-ख्यातं सत्वप्रधानानि नामानि” निरु॰

१ ।

१ एतल्लक्षणभेदादिकं शब्दश॰ प्र॰ उक्तं यथा
“निरुक्ताप्रकृतिर्द्वेधा नामधातुप्रभेदतः। यत् प्रातिपदिकं प्रोक्तंनन्नाम्लो नातिरुच्यते”
“रूढञ्च लक्षकञ्चैव योगरूढञ्चयौगिकम्। तच्चतुर्द्धा परैरूढयौगिकं मन्यतेऽधिकम्। रूढं सङ्केतवन्नाम सैव संज्ञेति कीर्त्त्यते। नैमित्तिकीपारिभाषिक्यौपाधिक्यपि तद्भिदा। जातिद्रव्यगुणस्प-न्दैर्धर्भैः सङ्केतवत्तया। जातिशब्दादिभेदेन चातुर्विध्यंपरे जगुः। जात्यवच्छिन्नसङ्केतवती नैमित्तिकी मता। जातिमात्रे हि सङ्केताद्व्यक्तेर्भानं सुदुष्करम्। उभया-वृत्तिधर्मेण संज्ञा स्यात् पारिभाषिकी। औपाधिकीत्वनुगतोपाधिना या प्रवर्त्तते। यद्वाधुनिकसङ्केतशा-लित्वात् पारिभाषिकम्। जात्या नैमित्तिक शक्तमौ-पाधिकमुपाधिना”। प्रकारान्तरेण तञ्च पञ्चविधं यथा
“उणाद्यन्तं कृदन्तञ्च तद्धितान्त समासजम्। शन्दा-मुकरणञ्चैव नाम् पञ्चविधं स्मृतम्”।
“सर्वाण्ये-तानि नामानि परस्थ ब्रह्मणोऽनथ!। सर्वान्कामानवाप्नोति समाराध्य जगद्गुरुम्। तन्मयत्वेनगोविन्दमित्येतद्दाल्भ्य! नात्यथा। तन्मयो वाञ्छि-तान् कामान् यदवाप्नोति मानवः” विष्णुधर्मवचनम्।{??} परमेश्वरनामकीर्चनादेव श्रेयःप्राप्तिः
“हरेर्नाम[Page4040-b+ 38] हरेर्नाम हरेर्नामैव केवलम्। कलौ नास्त्येव नास्त्येवनास्त्येव गतिरम्यथा” अधिकं कलिशब्दे

१७

९७ पृ॰उक्तम्। हरेरित्युपलक्षणं देवीभागवते

६ स्कन्धे

११ अ॰देव्यानाम्नः कीर्त्तनस्यापि कलौ श्रेयस्करत्वाभिधानात्यथा
“न सन्त्यधानि तावन्ति यावती शक्तिरस्ति हि। नाम्नि देव्याः पापदाहे तस्माद्भीतिः कुतो नृप!। अव-शेनापि यन्नाम लीलयोच्चारितं यदि। किं किं ददातितज्ज्ञातुं समर्था न हरादयः। प्रायश्चित्तन्तु पापानांश्रीदेवीनामसंस्मृतिः। तस्मात् कलिभयाद्राजन् पुण्य-क्षेत्रे वसन्नरः। निरन्तरं पराम्बाया नामसंस्मरर्णचरेत्”।
“उपस्थितेयं कल्याणी नाम्नि कीर्त्तित एवयत्” रघुः।

४ उदके निघण्टुः। चैत्रमैत्रादिसंज्ञायाःसर्वत्र शतपदचक्रानुसारेण कृतायाः जन्मनामता प्रसि-द्धनाम तु ततोऽन्यदेव तत्र मन्त्रग्रहणादौ नाम्नो यथाग्रहणं तन्निरूपितं तन्त्रसारे यथातामग्रहणप्रकारमाह पिङ्गलामते
“प्रसिद्धं यद्भवेन्नामकिं वास्य जन्म नामयत्। यतीनां पुष्पपातेन गुरुणा यत्कृतं भवेत्। लोकप्रसिद्धमथ वा मात्रा पित्रा च यत् कृ-तम्” यामले।
“सुप्तो जागर्त्ति येनासौ दूरस्थश्च प्रभाषते। वदत्यन्यमनस्कोऽपि तन्नाम ग्राह्यमत्र तु”। सनत्कुमारी-ये
“पितृमातृकृतं नाम त्यक्त्वा शर्मादिदेवकान्। श्रीवर्णञ्चततो विद्वान् चक्रेषु योजयेत् क्रमात्”।

शब्दसागरः[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नामन्¦ n. (म) A name, an appellation. E. म्रा to be minded or remember- ed, मनिन् Una4di affix, deriv. irr.

Apte[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नामन् [nāman], n. [म्नायते अभ्यस्यते नम्यते अभिधीयते अर्थो$ नेन वा]

A name, appellation, personal name (opp. गोत्र); किं नु नामैतदस्याः Mu.1.1; नाम ग्रह् 'to address or call upon by name,' नामग्राहमरोदीत् सा Bk.5,5; नाम कृ or दा, नाम्ना or नामतः कृ 'to give a name, call, name'; चकार नाम्ना रघु- मात्मसंभवम् R.3.31;5.36; तौ कुशलवौ चकार किल नामतः 15.32; चन्द्रापीड इति नाम चक्रे K.74; मातरं नामतः पृच्छेयम् Ś.7.

The mere name; संतप्तायसि संस्थितस्य पयसो नामापि न ज्ञायते Bh.2.67 'not even the name, i. e. no trace or mark is seen' &c.; Pt.1.25.

(In gram.) A noun, substantive (opp. आख्यात); तन्नाम येनाभिदधाति सत्त्वम्; सत्त्व- प्रधानानि नामानि Nir.

A word, name, synonymous word; इति वृक्षनामानि.

Substance (opp. गुण).

Water.

Ved. Mark, sign, token.

Form, mode, manner. -Comp. -अङ्क a. marked with a name; नामाङ्करावणशराङ्कितकेतुयष्टिम् (रथम्) R.12.13.

अनुशास नम्, अभिधानम् declaring one's name.

a dictionary, lexicon. -अपराधः abusing (a respectable man) by name, calling names. -आख्यातिक a. relating to nouns and verbs. -आवली a list of names (of a god).-करणम्, -कर्मन् n.

the ceremony of naming a child after birth.

a nominal affix. -ग्रहः, -ग्रहणम् addressing or mentioning by name, utterance of the name, calling to mind the name; पुण्यानि नामग्रहणान्यपि महामुनी- नाम् K.43; Ms.8.271; R.7.41;6.67. -ग्राहम् ind. by naming, by mentioning the name; नामग्राहमरोदीत् सा भ्रातरौ रावणान्तिके Bk.5.5. -त्यागः abandonment of name; स्वनामत्यागं करोमि Pt.1 'I shall forego my name'.-द्वादशी a kind of religious ceremony, the worship of Durgā daily under one of her 12 names, i. e. गौरी, काली, उमा, भद्रा, दुर्गा, कान्ति, सरस्वती, मङ्गला, वैष्णवी, लक्ष्मी, शिवा and नारायणी. -धातुः a nominal verb, denominative base (as पार्थायते, वृषस्यति &c.). -धारक, -धारिन् a. bearing only the name, in name only, nominal; (तथा) अर्थेन विहीनो$त्र पुरुषो नामधारकः Pt.2.84.

धेयम् a name, appellation; वनज्योत्स्नेति कृतनामधेया Ś.1; किं नामधेया सा M.4; R.1.45;1.67;11.8; नामधेयस्य ये केचिदभिवादं न जानते Ms.2.123.

the ceremony of naming a child. ˚शब्दः a word or an expression which forms the name of a thing or an act; चोदकाच्च नामधेयशब्दो बलवत्तरः । ŚB. on MS.12.1.14. -नाभिकः an epithet of Viṣṇu. -निर्देशः indication by name. -मात्र a. having only the name, nominal, in name; काचे मणिर्मणौ काचो येषां बुद्धिः प्रवर्तते । न तेषां सन्निधौ भृत्यो नाममात्रो$पि तिष्ठति ॥ Pt.1.77;2.86. (-त्रम्) the mere name or mention (of a thing); नाममात्रप्रस्तावो मे विषादाय कल्पते Ś.7; Pt.3.81; H.1.128; नाममात्रावशेषिताः शत्रवः Rām. -माला, -संग्रहः a list of names, glossary (of nouns). -मुद्रा a seal-ring, signetring; उभे नाममुद्राक्षराण्यनुवाच्य परस्परमवलोकयतः Ś.1. -लिङ्गम् gender of nouns. ˚अनुशासनम् rules on the gender of nouns. -वर्जित a.

nameless.

stupid, foolish.-वाचक a. expressing a name. (-कम्) a proper name.-शेष a. having only the name left, remaining in name only, dead, deceased; त्वां नामशेषामपि दृश्यमानः U.2.6.-षः death.

Monier-Williams[सम्पाद्यताम्]

Attention yellow.png

पृष्ठभागोऽयं यन्त्रेण केनचित् काले काले मार्जयित्वा यथास्रोतः परिवर्तयिष्यते। तेन मा भूदत्र शोधनसम्भ्रमः। सज्जनैः मूलमेव शोध्यताम्।


नामन् n. (prob. neither fr. ज्ञाnor fr. म्ना[See. Ur2t. iv , 150 ] ; ifc. f. either = m. or म्नी)a characteristic mark or sign , form , nature , kind , manner RV. VS. AV.

नामन् n. name , appellation RV. etc.

नामन् n. personal name (as opp. to गोत्रे, family -nname ; See. नम-गोत्रabove ) Ka1s3. on Pa1n2. 8-2 , 23 (often ifc. = named , called e.g. विष्णु-शर्म-नामा पण्डितह्, a sage named -V विष्णु)

नामन् n. merely the -nname (as opp. to reality ; See. नाम-धारक, -मात्र, -शेषetc. ) , a noun (as opp. to a verb) Nir. Pra1t.

नामन् n. substance , essence (in the मीमांसाphil. opp. to गुण, accidental quality)

नामन् n. a good or great name , renown , fame (only ifc. ; See. श्व-, सुमन्तु-)

नामन् n. water Naigh. i , 11

नामन् n. with कृ( Ka1v. ) or वि-धा( Katha1s. )to call by a name

नामन् n. नाम(See. )with ग्रभ्( ग्रह्)to mention or address by -nname RV. etc.

नामन् n. with भृ, to bear or have a -nname ib.

नामन् n. with कृ( Br. Mn. etc. ) , दाor धा( Gr2S. ) , to give a -nname call. [ cf. Zd. na1man ; Gk. ? ; Lat. no1men ; Goth. namo1 ; Germ. namo etc. ; Eng. name.]

"https://sa.wiktionary.org/w/index.php?title=नामन्&oldid=459037" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः